PSEB Class 12 Accountancy 2025 Question Paper with Solutions PDF Set C

Step 1: ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ ਰੇਖਾ ਲਗਭਗ 7,516 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਬੀ ਹੈ।

Step 2: ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਵਿਕਲਪ (D) ਹੈ। Quick Tip: ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਟ ਰੇਖਾ ≈ 7,516 ਕਿ.ਮੀ. (ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ + ਟਾਪੂ)

Step 1: ਸੰਖਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਟਾਅ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਸੂਚਕਾਂਕ (Index) ਜਾਂ ਦਰ (Rate) ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ।

ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਵਿਕਲਪ (D) ਹੈ। Quick Tip: ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ–ਘਟਾਅ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ Percentage ਜਾਂ Index ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

Step 1: ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਨੁਪਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਾਂਝੇ ਗੁਣਕ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਪੁਰਾਣੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਪਾਤਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਅਨੁਪਾਤ \(8 : 6 : 4 : 2 : 5\) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਵਿਕਲਪ (C) ਹੈ। Quick Tip: ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ: - ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਅਨੁਪਾਤ ਇੱਕੋ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਲਿਆਓ - ਫਿਰ ਸਧਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ

Step 1: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ X, Y ਅਤੇ Z ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ \[ X : Y : Z = 10 : 7 : 5 \]

Step 2: ਜਦੋਂ Z ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ X ਅਤੇ Y ਬਚਦੇ ਹਨ।

Step 3: X ਅਤੇ Y ਦਾ ਆਪਸੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
\[ \therefore \; X : Y = 10 : 7 \]

ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਵਿਕਲਪ (B) ਹੈ। Quick Tip: ਜੇ ਕਿਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਭਾਗਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਸਕੇਲ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਸੰਕੇਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਕ ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਾਨ (Symbol) ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਪੂਰਬ–ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਲੰਬਾਈ ਰੇਖਾਵਾਂ (Longitudes) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Step 3: ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਅਨੁਪਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Step 4: ਨਕਸ਼ਿਆਂ/ਚਾਰਟਾਂ ’ਤੇ ਅਸਲ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਮਾਪਾਂ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Symbols = ਨਿਸ਼ਾਨ East–West = ਲੰਬਾਈ Maps = ਛੋਟੇ ਮਾਪ

Step 1: ਹਰ ਤਿਮਾਹੀ (Quarter) ਦਾ ਸੂਦ = ₹4,000
ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿਮਾਹੀਆਂ = 4
\[ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਦ = 4,000 \times 4 = ₹16,000 \]

Step 2: ਸਧਾਰਣ ਸੂਦ ਦਾ ਸੂਤਰ: \[ ਸੂਦ = \frac{P \times R \times T}{100} \]

ਇੱਥੇ \[ R = 6%, \quad T = 1 ਸਾਲ \]

Step 3: ਮੂਲ ਧਨ ਕੱਢੋ: \[ P = \frac{16,000 \times 100}{6} = ₹2,66,666.67 \]
\[ \therefore \; P \approx ₹2,66,667 \] Quick Tip: ਤਿਮਾਹੀ ਸੂਦ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ → ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਦ = ਤਿਮਾਹੀ ਸੂਦ × 4 ਫਿਰ ਸਧਾਰਣ ਸੂਦ ਦਾ ਸੂਤਰ ਲਗਾਓ।

Step 1: ਸਮਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਘੜੀ, ਕੈਲੰਡਰ ਆਦਿ ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। Quick Tip: ਸਮਾਂ = ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਦਾ ਮਾਪ

Step 1: ਸਕੇਲ ਨਕਸ਼ੇ ਜਾਂ ਚਾਰਟ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਸਕੇਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਸਲ ਦੂਰੀਆਂ, ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Quick Tip: Scale = ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਦੂਰੀ : ਅਸਲ ਦੂਰੀ

Step 1: ਮੰਨ ਲਵੋ Q ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਪੂੰਜੀ = ₹\(x\) \[ \therefore \; P ਦੀ ਪੂੰਜੀ = x + 7,500 \]

Step 2:
P ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਰ = \(10%\)
Q ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਰ = \(10% - 1% = 9%\)

Step 3:
ਕੁੱਲ ਕਮਿਸ਼ਨ = ₹2,20,000
\[ 0.10(x+7,500) + 0.09x = 2,20,000 \]

Step 4: ਸਮੀਕਰਨ ਹੱਲ ਕਰੋ: \[ 0.10x + 750 + 0.09x = 2,20,000 \] \[ 0.19x = 2,19,250 \] \[ x \approx 11,55,000 \]

Step 5: \[ P ਦੀ ਪੂੰਜੀ = 11,55,000 + 7,500 = 11,62,500 \] Quick Tip: ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ: - ਪਹਿਲਾਂ ਪੂੰਜੀ ਮੰਨੋ - ਫਿਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਰ ਲਗਾਓ - ਕੁੱਲ ਕਮਿਸ਼ਨ = ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜੋੜ

Step 1: ਲਾਭ ਵੰਡ ਅਨੁਪਾਤ \[ 4 : 3 : 2 \]

Step 2: ਕੁੱਲ ਅਨੁਪਾਤ ਇਕਾਈਆਂ \[ 4 + 3 + 2 = 9 \]

Step 3: ਵੰਡ ਯੋਗ ਕੁੱਲ ਰਕਮ \[ ₹4,50,000 \]

Step 4: ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ \[ \frac{4,50,000}{9} = ₹50,000 \]

Step 5: ਹਰ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ \[ ਸੀਤਾ = 4 \times 50,000 = ₹2,00,000 \] \[ ਗੀਤਾ = 3 \times 50,000 = ₹1,50,000 \] \[ ਨੀਤਾ = 2 \times 50,000 = ₹1,00,000 \] Quick Tip: ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ: - ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਭ ਅਨੁਪਾਤ ਜੋੜੋ - ਕੁੱਲ ਰਕਮ ਨੂੰ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲ ਭਾਗ ਦਿਓ - ਹਰ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢੋ

Step 1: X ਅਤੇ Y ਦੀ ਕੁੱਲ ਪੂੰਜੀ \[ 2,50,000 + 3,50,000 = ₹6,00,000 \]

Step 2: Z ਦਾ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ = 20% \[ \therefore \; Z ਦੀ ਪੂੰਜੀ = \frac{20}{80} \times 6,00,000 = ₹1,50,000 \]

Step 3: ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ = Z ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਦਾ 20% \[ = 20% \times 1,50,000 = ₹30,000 \] Quick Tip: ਨਵਾਂ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਆਵੇ: - ਪੁਰਾਣੀ ਕੁੱਲ ਪੂੰਜੀ ਕੱਢੋ - ਨਵੇਂ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਦਾ ਲਾਭ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢੋ - ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਵੱਖੋਂ ਗਿਣੋ

Step 1: ਲਾਭ ਵੰਡ ਅਨੁਪਾਤ \[ 3 : 2 : 1 \Rightarrow M ਦਾ ਹਿੱਸਾ = \frac{2}{6} \]

Step 2: ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ = ₹3,00,000

Step 3: 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 12 ਜੂਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ = 2 ਮਹੀਨੇ
\[ 2 ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਲਾਭ = \frac{3,00,000}{12} \times 2 = ₹50,000 \]

Step 4: M ਦਾ ਲਾਭ ਹਿੱਸਾ \[ = \frac{2}{6} \times 50,000 = ₹25,000 \]

Step 5: M ਦੇ ਪੂੰਜੀ ਖਾਤੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ \[ 1,80,000 + 30,000 + 25,000 = ₹2,35,000 \] Quick Tip: ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ’ਤੇ: - ਮੌਤ ਤੱਕ ਦਾ ਲਾਭ ਕੱਢੋ - ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਜੋੜੋ - ਪੂੰਜੀ ਖਾਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ

Step 1: ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਗਣਨਾ \[ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਕਰੀ = ₹4,00,000 \]

Step 2: ਸ਼ੁੱਧ ਖਰੀਦ ਦੀ ਗਣਨਾ \[ ਖਰੀਦ = 3,85,000 - 15,000 = ₹3,70,000 \]

Step 3: ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕੱਢਿਆ ਮਾਲ \[ ₹40,000 ਨੂੰ ਡਰਾਇੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ \]

Step 4: ਦੇਣਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਛੂਟ \[ 5% ਛੂਟ ਨੂੰ ਲਾਭ–ਹਾਨੀ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ \] Quick Tip: Final Accounts ਵਿੱਚ: - Sales – Returns = Net Sales - Purchases – Returns = Net Purchases - Personal use = Drawings - Discount Allowed = Expense

Step 1: ਸਥਾਈ ਖਾਤੇ ਸੰਪਤੀ, ਬਕਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਅਸਥਾਈ ਖਾਤੇ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਰਚਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਾਭ–ਹਾਨੀ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Quick Tip: Permanent Accounts = Carry Forward Temporary Accounts = Close Every Year

Step 1: ਬੁੱਢਾਪੇ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸਾਥੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Step 2: ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਥੀ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਕਰਕੇ ਫਰਮ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Retirement of Partner = Health + Personal Reasons

Step 1: ਵਿਕਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Step 2: ਖਰੀਦਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Step 3: ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਖਰੀਦਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਨਿਕਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Quick Tip: Profit = Sales − Purchases − Expenses

Step 1: ਜੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। Quick Tip: Retirement of Partner = Agreement + Consent

Step 1: ਫਰਨੀਚਰ ’ਤੇ ਘਟਾਓ \[ 10% \times 1,60,000 = ₹16,000 \]

Step 2: ਡਰਾਇੰਗਜ਼ ’ਤੇ ਬਿਆਜ \[ 5% \times 4,00,000 = ₹20,000 \]

Step 3: ਭੁਗਤਾਨਯੋਗ ਬਿਲ \[ 3,50,000 - 50,000 = ₹3,00,000 \]

Step 4: ਡੇਟਰਨ ’ਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਜ਼ੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ \[ 5% \times (1,50,000 - 1,41,000) = ₹2,000 \]

Step 5: ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ \[ ₹2,000 ਲਾਭ–ਹਾਨੀ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਖਰਚ \] Quick Tip: Final Accounts ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ: - Depreciation = Expense - Drawings Interest = Capital Adjustment - Provision for Bad Debts = Prudence Concept

Step 1: ਜੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਜਾਂ ਮੌਖਿਕ ਸਮਝੌਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ:

ਸਾਰੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਲਾਭ ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੂੰਜੀ ’ਤੇ ਕੋਈ ਬਿਆਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਜਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਡਰਾਇੰਗਜ਼ ’ਤੇ ਬਿਆਜ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ)। Quick Tip: Agreement ਨਾ ਹੋਵੇ → Indian Partnership Act, 1932 ਲਾਗੂ

Step 1: ਗੁੱਡਵਿੱਲ ਦੀ ਸਮਾਯੋਜਨਾ — ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਗੁੱਡਵਿੱਲ ਦਾ ਮੁੱਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਕਾਇਆਵਾਂ ਦੀ ਮੁੱਲਾਂਕਨ — ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਾਈ ਜਾਂ ਘਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਭ/ਹਾਨੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਸੰਚਿਤ ਲਾਭ — ਆਮ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਸੰਚਿਤ ਲਾਭ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 4: ਪੂੰਜੀ ਖਾਤੇ ਦੀ ਨਿਪਟਾਰਾ — ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਨਕਦ ਜਾਂ ਕਿਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Quick Tip: Retirement Adjustments = Goodwill + Revaluation + Reserves + Capital Settlement

Step 1: ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਲਾਭ \[ 3,80,000 + 4,40,000 + 5,00,000 = ₹13,20,000 \]

Step 2: ਔਸਤ ਲਾਭ \[ \frac{13,20,000}{3} = ₹4,40,000 \]

Step 3: ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ (15%) \[ 15% \times 4,40,000 = ₹66,000 \] Quick Tip: Average Profit Method: - ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਜੋੜੋ - ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਭਾਗ ਦਿਓ - ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲਗਾ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢੋ

Step 1: Sun ਦੀ ਪੂੰਜੀ
Sun ਦਾ ਹਿੱਸਾ = \( \frac{1}{10} \) \[ \therefore Sun ਦੀ ਪੂੰਜੀ = ₹6,00,000 \]

Step 2: ਫਰਮ ਦੀ ਗੁੱਡਵਿੱਲ
ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮੁੱਲ = ₹4,00,000
Sun ਨੇ ਗੁੱਡਵਿੱਲ ਲਈ ਨਕਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ Star ਅਤੇ Moon ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ (3:2 ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ)।

Step 3: ਡੇਟਰਨਾਂ ’ਤੇ ਵਿਡੇਸ਼ਨ \[ 10% \times 2,90,000 = ₹29,000 \]

Step 4: ਬੈਂਕ ਕਰਜ਼ ’ਤੇ ਬਿਆਜ \[ 12% \times 6 ਮਹੀਨੇ \]
ਬਿਆਜ ਲਾਭ–ਹਾਨੀ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

Step 5: ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਅਦਾਇਗੀ ਵਿਡੇਸ਼ਨ \[ ₹15,000 (ਲਾਭ–ਹਾਨੀ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ) \]

Step 6: ਡਰਾਇੰਗਜ਼ ਦੀ ਸਮਾਯੋਜਨਾ \[ ₹40,000 ਵਿਚੋਂ ₹38,000 Star ਨੇ ਲਏ \] Quick Tip: Admission of Partner ਵਿੱਚ: - ਨਵੇਂ ਸਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁੱਡਵਿੱਲ ਸਮਾਯੋਜਿਤ ਕਰੋ - Provision ਅਤੇ Interest ਹਮੇਸ਼ਾਂ P\&L ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ - Drawings ਸਿੱਧੇ Capital Accounts ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

Step 1: ਵਕਤ ਅਤੇ ਘੜੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਮਾਪ ਅਤੇ ਗਣਨਾ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਮਾਪ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Quick Tip: Time \& Clock = Scientific Measurement

Step 1: ਸਰਲ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਪ ਇੱਕੋ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਵਧਾਏ ਜਾਂ ਘਟਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾ (Linear) ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Simple Enlargement = Linear (ਸਿੱਧਾ) Enlargement

Step 1: ਰੋਡ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਇਸ ਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਡਰਾਇੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ AS-3 ਮਿਆਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Engineering / Road Maps = AS-3 Standard

Step 1: ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ = ₹18,00,000

Step 2: ਘਟਾਓ = 20% \[ 20% \times 18,00,000 = ₹3,60,000 \]

Step 3: ਕਿਤਾਬੀ ਕੀਮਤ \[ 18,00,000 - 3,60,000 = ₹14,40,000 \] Quick Tip: Book Value = Cost − Depreciation

Step 1: ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਪਾਰ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। Quick Tip: Personal Sales Expansion ≠ Company Employee

Step 1: ਪੂੰਜੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪੂੰਜੀਕ ਲਾਭਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਲਾਭਾਂ ਤੋਂ।

Step 2: ਇਹ ਫਰਮ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Capital Reserve = Capital Profits (Not for Dividend)

Step 1: ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਜੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲਾਭ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Profit Sharing Ratio = Basis of Profit Distribution

Step 1: ਬਿਆਜ ਆਮਦਨ ’ਤੇ ਸਰੋਤ ’ਤੇ ਹੀ ਕਰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। Quick Tip: Interest Income → TDS → Income Tax Act, 1961

Step 1: ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਅੰਸ਼ \[ 2,000 ਅੰਸ਼ @ ₹20 = ₹40,000 \]

ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ = 10% of 20 = ₹2 ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਸ਼

Step 2: ਅਦਾ ਰਕਮ (ਗੀਤਾ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ): \[ ਅਲਾਟਮੈਂਟ = ₹6 \times 2,000 = ₹12,000 \] \[ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ = ₹4 \times 2,000 = ₹8,000 \]

Step 3: ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਅੰਸ਼ = 1,200

ਜ਼ਬਤ ਰਕਮ (ਅਲਾਟਮੈਂਟ + ਕਾਲ): \[ (6 + 4) \times 1,200 = ₹12,000 \]

Step 4: ਮੁੜ ਜਾਰੀ \[ 1,200 ਅੰਸ਼ @ ₹16 = ₹19,200 \]

ਛੂਟ = ₹20 − ₹16 = ₹4 ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਸ਼ \[ 4 \times 1,200 = ₹4,800 \]

Step 5: ਅੰਸ਼ ਜ਼ਬਤੀ ਖਾਤੇ ਦੀ ਬਚਤ \[ ਜ਼ਬਤ ਰਕਮ - ਛੂਟ = 12,000 - 4,800 = ₹7,200 \]

Step 6: ਬਾਕੀ ਜ਼ਬਤ ਅੰਸ਼ (800 ਅੰਸ਼) \[ 6 \times 800 = ₹4,800 \]

Step 7: ਪੂੰਜੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ \[ 7,200 - 4,800 = ₹2,400 \] Quick Tip: Forfeiture & Reissue: - Forfeiture A/c = Amount Received - Reissue Discount ≤ Forfeiture - Balance → Capital Reserve

(i) ਵਕਤ–ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ \[ Bank A/c Dr. \quad
To Share Capital A/c
To Securities Premium A/c \]

(ii) ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਰਕਮ ਬਕਾਇਆ ਹੋਣ ’ਤੇ \[ Share Allotment A/c Dr.
To Share Capital A/c
To Securities Premium A/c \]

(iii) ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ ਬਕਾਇਆ ਹੋਣ ’ਤੇ \[ Share First Call A/c Dr.
To Share Capital A/c \]

(iv) ਬਕਾਇਆ ਵਕਤ–ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਤੀ \[ Share Capital A/c Dr.
To Share Allotment A/c
To Share First Call A/c
To Share Forfeiture A/c \]


% Explanation
ਵਿਆਖਿਆ:

Step 1: ਜਿਹੜੇ ਵਕਤ–ਪੱਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Step 2: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਕਤ–ਪੱਤਰਾਂ ’ਤੇ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ ਗਏ।

Step 3: ਜ਼ਬਤੀ ਰਕਮ Share Forfeiture Account ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। Quick Tip: Shares Forfeited: - Unpaid shares are cancelled - Amount received → Share Forfeiture A/c - Used later for reissue or Capital Reserve

Step 1: ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਭ ਅਨੁਪਾਤ \[ 3 : 5 : 1 \]
ਕੁੱਲ ਇਕਾਈਆਂ = \(3 + 5 + 1 = 9\)

Step 2: ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ \[ A = \frac{3}{9}, \quad B = \frac{5}{9}, \quad C = \frac{1}{9} \]

Step 3: ਨਵਾਂ ਲਾਭ ਅਨੁਪਾਤ (ਬਾਕੀ ਦੋ ਸਾਥੀ) \[ 2 : 1 \]
ਕੁੱਲ ਇਕਾਈਆਂ = \(3\)

Step 4: ਨਵੇਂ ਹਿੱਸੇ \[ B = \frac{2}{3}, \quad C = \frac{1}{3} \]

Step 5: ਗੇਨਿੰਗ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢੋ \[ B ਦਾ ਗੇਨ = \frac{2}{3} - \frac{5}{9} = \frac{6 - 5}{9} = \frac{1}{9} \]
\[ C ਦਾ ਗੇਨ = \frac{1}{3} - \frac{1}{9} = \frac{3 - 1}{9} = \frac{2}{9} \]

Step 6: ਗੇਨਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ \[ B : C = \frac{1}{9} : \frac{2}{9} = 1 : 2 \]

Step 7: ₹96,000 ਦੀ ਵੰਡ \[ B ਦਾ ਹਿੱਸਾ = \frac{1}{3} \times 96,000 = ₹32,000 \]
\[ C ਦਾ ਹਿੱਸਾ = \frac{2}{3} \times 96,000 = ₹64,000 \] Quick Tip: Retirement Questions: - Old Ratio − New Ratio = Gaining Share - Gaining Ratio ਨਾਲ ਰਕਮ ਵੰਡੋ

Step 1: ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਖਾਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ:
\[ Closing Balance = Opening Balance + Purchases - Book Value of Assets Sold - Depreciation \]

Step 2: ਦਿੱਤੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਲਗਾਓ: \[ 17,20,000 = 14,40,000 + Purchases - 2,50,000 - 1,70,000 \]

Step 3: Purchases ਕੱਢੋ: \[ Purchases = 17,20,000 - 14,40,000 + 2,50,000 + 1,70,000 \] \[ = 2,80,000 + 4,20,000 = ₹6,00,000 \]


ਨਤੀਜਾ:
ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ₹6,00,000 ਦੀ ਨਵੀਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਖਰੀਦੀ ਗਈ। Quick Tip: Fixed Asset Account: Opening + Purchases − Book Value of Sale − Depreciation = Closing

Step 1:
ਵਪਾਰਕ ਧਾਰਣਾ (Business Entity Concept) ਅਨੁਸਾਰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਾਲਕ ਵੱਖ–ਵੱਖ ਇਕਾਈਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਧਾਰਣਾ ਹੇਠ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ, ਬਕਾਇਆਵਾਂ ਅਤੇ ਲੈਣ–ਦੇਣ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਵਪਾਰ ਦੀ ਅਸਲੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕੇ।


Step 2:
ਪੂੰਜੀ ਧਾਰਣਾ (Capital Concept) ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਧਨ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਵਪਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ।


Step 3:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਧਾਰਣਾ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੂੰਜੀ ਧਾਰਣਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। Quick Tip: ਵਪਾਰਕ ਧਾਰਣਾ = Business ≠ Owner ਪੂੰਜੀ ਧਾਰਣਾ = Business = Owner

Step 1:
ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ (Operating Profit) ਵਪਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਾਰਜਵਾਹੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਭ ਵਿਕਰੀ, ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਪਾਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।


Step 2:
ਨਾ–ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ (Non-operating Profit) ਵਪਾਰ ਦੀ ਆਮ ਕਾਰਜਵਾਹੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ, ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਲਾਭ, ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਜਾਂ ਬਿਆਜ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਲਾਭ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।


Step 3:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ ਆਮ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਨਾ–ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ ਗੈਰ–ਆਮ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। Quick Tip: ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ = Regular business activities ਨਾ–ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ = Non-regular / capital sources

Step 1:
ਵਿੱਤੀ ਵਿਵਰਣੀਆਂ (Financial Statements) ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਦਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦੀ ਸਾਖ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦੱਖਲਤਾ, ਗਾਹਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸਥਿਤੀ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


Step 2:
ਇਹ ਵਿਵਰਣੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਘਟਾਓ (Depreciation), ਭਵਿੱਖੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਨੁਮਾਨ ਗਲਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। Quick Tip: ਵਿੱਤੀ ਵਿਵਰਣੀਆਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵਪਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ।

Step 1: ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ \[ 40,00,000 - 20,00,000 = ₹20,00,000 \]
ਇਹ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

Step 2: ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਾਇਬਿਲਟੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ \[ 30,00,000 - 12,00,000 = ₹18,00,000 \]
ਇਹ ਵੀ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

Step 3: ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਰੋਤ \[ 20,00,000 + 18,00,000 = ₹38,00,000 \]


ਨਤੀਜਾ:
ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਫਰਮ ਨੇ ₹38,00,000 ਦੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। Quick Tip: Funds Flow Statement: Increase in Capital / Long-term Liabilities = Source of Funds Decrease = Application of Funds

Step 1:
ਚਲੰਤ ਧਨ ਵਿਵਰਣ (Working Capital Statement) ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਚਲੰਤ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚਲੰਤ ਬਕਾਇਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਜਾਂ ਘਾਟੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਪਾਰ ਦੀ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਕੁੱਲ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।


Step 2:
ਇਸ ਵਿਵਰਣ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਦੀ ਅਸਲ ਆਮਦ–ਰਫ਼ਤਾਰ (Cash Inflow and Outflow) ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਣਨ ਲਈ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। Quick Tip: Working Capital Statement ਸਿਰਫ਼ ਚਲੰਤ ਧਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ Cash Flow Statement ਨਕਦੀ ਦੀ ਅਸਲ ਆਮਦ–ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Step 1:
ਅਸਥਾਈ ਧਨ ਵਿਵਰਣ (Temporary Funds Statement) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਕਦੀ ਅਤੇ ਚਲੰਤ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਰਣ ਵਪਾਰ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੁਗਤਾਨ, ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।


Step 2:
ਸਥਾਈ ਧਨ ਵਿਵਰਣ (Permanent Funds Statement) ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਫੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੂੰਜੀ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੇ ਕਰਜ਼ੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਪਾਰ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


Step 3:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਸਥਾਈ ਧਨ ਵਿਵਰਣ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਧਨ ਵਿਵਰਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: ਅਸਥਾਈ ਧਨ ਵਿਵਰਣ = Short-term financial needs ਸਥਾਈ ਧਨ ਵਿਵਰਣ = Long-term financial planning

Step 1: ਅਰਜ਼ੀ ’ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮ \[ 2,00,000 \times 10 = ₹20,00,000 \]

Step 2: ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ (3,600 ਅੰਸ਼ਾਂ ਲਈ) \[ ਅਲਾਟਮੈਂਟ = 3,600 \times 14 = ₹50,400 \] \[ ਕਾਲ = 3,600 \times 6 = ₹21,600 \]

Step 3: ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ \[ 50,400 + 21,600 = ₹72,000 \]

Step 4: ਮੁੜ ਜਾਰੀ \[ 3,600 ਅੰਸ਼ @ ₹16 = ₹57,600 \]

Step 5: ਛੂਟ \[ 20 - 16 = ₹4 ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਸ਼ \] \[ 4 \times 3,600 = ₹14,400 \]

Step 6: ਅੰਸ਼ ਜ਼ਬਤੀ ਖਾਤੇ ਦੀ ਬਚਤ \[ 72,000 - 14,400 = ₹57,600 \]

ਇਹ ਰਕਮ ਪੂੰਜੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।


% Journal Entries (summary)
Journal Entry (Forfeiture):
Share Capital A/c Dr.

\hspace*{1cmTo Share Allotment A/c

\hspace*{1cmTo Share Call A/c

\hspace*{1cmTo Share Forfeiture A/c


Journal Entry (Reissue):
Bank A/c Dr.

Share Forfeiture A/c Dr.

\hspace*{1cmTo Share Capital A/c Quick Tip: Share Forfeiture: - Reissue discount ≤ Forfeiture balance - Balance after reissue → Capital Reserve

Step 1: ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਗਤੀ, ਸਹੀਪਨ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਨ।

Step 2: “ਸਮੁੱਚਾ” ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। Quick Tip: Computer Features = Speed, Accuracy, Security

Step 1: ਟੇਬਲ ਜਾਂ ਸਪ੍ਰੈੱਡਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਬੋਰਡ ਸ਼ਾਰਟਕਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 2: Alt+D ਕਮਾਂਡ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਐਂਟਰੀ ਡਿਲੀਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Quick Tip: Alt+D = Delete Entry

Step 1: PMT Method ਦਾ ਸਬੰਧ ਨਿਯਮਤ ਕਿਸ਼ਤਾਂ (Installments) ਦੀ ਗਣਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋਨ ਜਾਂ ਕ਼ਿਸਤਾਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Quick Tip: PMT = Payment / Installment Analysis

Step 1: ਇਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਸ ਮਾਪ ਨੂੰ ਫਾਸਲਾ (Distance) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। Quick Tip: Distance = Length between two points

Step 1: ਜਿਹੜੀ ਰੇਖਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਰਿਮਾਣ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਕਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Step 2: XY, YZ ਅਤੇ ZX ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਵੇਕਟਰ ਹਨ। Quick Tip: Vector = Magnitude + Direction

Step 1: ਅਨੁਪਾਤੀਕ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ’ਤੇ ਇੱਕੋ ਦਰ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਦਰ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Step 3: ਪ੍ਰਤੀਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲਿਆਂ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਝ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Types of Taxes = Proportional, Progressive, Regressive

Step 1: ਉੱਚ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਧੇਰੇ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਮਦਨ ਅਸਮਾਨਤਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। Quick Tip: Progressive Tax = Higher Income → Higher Tax Rate

Step 1: ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘਟਦੀ ਹੈ।

Step 2: ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Inflation = Rise in Prices + Fall in Purchasing Power

Step 1: ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਂਦਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਵੱਖ–ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। Quick Tip: Decentralisation = Shared Authority + Faster Decisions

Step 1: ROUND ਫੰਕਸ਼ਨ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਸ਼ਮਲਵ ਅੰਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਲ (Round off) ਕਰਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਜੇ ਦੂਜਾ ਆਰਗੂਮੈਂਟ 2 ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਅੰਕ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 3: ਜੇ ਦੂਜਾ ਆਰਗੂਮੈਂਟ 0 ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: ROUND(number, digits) digits = 0 → Whole Number digits > 0 → Decimal Places

Step 1: SLN (Straight Line) Method ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ: \[ Depreciation = \frac{Cost - Salvage Value}{Useful Life} \]

Step 2: ਦਿੱਤੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਲਗਾਓ: \[ Depreciation = \frac{5,000 - 0}{5} \]

Step 3: ਗਣਨਾ: \[ = ₹1,000 ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ \] Quick Tip: Excel Formula: =SLN(Cost, Salvage, Life)

Step 1: ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੰਕ (ਕਾਲਮ E)


Cell E2: \texttt{=SUM(B2:D2)
Cell E3: \texttt{=SUM(B3:D3)
Cell E4: \texttt{=SUM(B4:D4)
Cell E5: \texttt{=SUM(B5:D5)


Step 2: ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੰਕ (ਕਤਾਰ 6)


Cell B6: \texttt{=SUM(B2:B5)
Cell C6: \texttt{=SUM(C2:C5)
Cell D6: \texttt{=SUM(D2:D5) Quick Tip: Excel SUM Formula: =SUM(Cell Range) Row Total → Horizontal Range Column Total → Vertical Range

Step 1: Mnemonic Coding
Mnemonic ਕੋਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖਾਤੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ:

SLR → Salary Account
BOD → Bank Overdraft


Step 2: Block Coding
Block ਕੋਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ (Blocks) ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਬਲਾਕ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ:

100--199 → First Floor Rooms
200--299 → Second Floor Rooms Quick Tip: Mnemonic Coding → Letters related to name Block Coding → Range of numbers for a category Sequential Coding → Simple serial numbers (1, 2, 3, …)

Step 1: Tally ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ Gateway of Tally ’ਤੇ ਜਾਓ।

Step 2: F3 (Company) → Alter ਚੁਣੋ।

Step 3: ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਚੁਣ ਕੇ Alt + D ਦਬਾਓ।

Step 4: Yes ਨਾਲ ਡਿਲੀਟ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। Quick Tip: Tally Company Delete = F3 → Alter → Alt+D

Step 1: ਕੱਚੇ ਡਾਟੇ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਡਾਟਾ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Data Entry = Input of information into computer

Step 1: ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ \[ 25,000 + 15,000 + 28,000 + 32,000 + 20,000 + 36,000 = ₹1,56,000 \]

Step 2: ਔਸਤ ਵਿਕਰੀ \[ \frac{1,56,000}{6} = ₹26,000 \]

Step 3: ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਿਕਰੀ \[ MIN = ₹15,000 \]

Step 4: ਵੱਧੋ-ਵੱਧ ਵਿਕਰੀ \[ MAX = ₹36,000 \]


% Excel Formulas
Excel Formulas (ਜੇ Excel ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ):


ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ: \texttt{=SUM(B1:B6)
ਔਸਤ ਵਿਕਰੀ: \texttt{=AVERAGE(B1:B6)
ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਿਕਰੀ: \texttt{=MIN(B1:B6)
ਵੱਧੋ-ਵੱਧ ਵਿਕਰੀ: \texttt{=MAX(B1:B6) Quick Tip: Excel Statistics: SUM → Total AVERAGE → Mean MIN → Lowest MAX → Highest

Step 1: ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਲੇਖਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Step 2: ਗਲਤੀਆਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Computerised Accounting = Speed + Accuracy

Step 1: ਨਕਦ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ’ਤੇ Cash ਖਾਤਾ ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ Capital ਖਾਤਾ ਕਰੈਡਿਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਖਰਚਿਆਂ (ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਮੁਰੰਮਤ, ਰਿਫ੍ਰੈਸ਼ਮੈਂਟ) ਲਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖਰਚਾ ਖਾਤਾ ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ Cash ਖਾਤਾ ਕਰੈਡਿਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਖਰੀਦਣ ’ਤੇ Stationery ਖਾਤਾ ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ Cash ਖਾਤਾ ਕਰੈਡਿਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 4: ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਵੇਚਣ ’ਤੇ Cash ਖਾਤਾ ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ Stationery ਖਾਤਾ ਕਰੈਡਿਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Quick Tip: Journal Rule: - Cash comes in → Debit - Cash goes out → Credit - Expense → Debit

Step 1: औसत लाभ विधि में ख्याति का मूल्य केवल पिछले वर्षों के औसत लाभ के आधार पर निकाला जाता है।

Step 2: इस विधि में वापसी की सामान्य दर (Normal Rate of Return) की आवश्यकता नहीं होती।

Step 3: जबकि पूंजीकरण विधि तथा सुपर लाभ विधि में वापसी की सामान्य दर आवश्यक होती है। Quick Tip: Goodwill Valuation: Average Profit Method → No Normal Rate of Return

Step 1: पुनर्मूल्यांकन खाते में संपत्तियों के मूल्य में वृद्धि को लाभ माना जाता है।

Step 2: लाभ को पुनर्मूल्यांकन खाते के क्रेडिट पक्ष में दर्ज किया जाता है।

Step 3: बाद में यह लाभ सभी साझेदारों में उनके पुराने लाभ–हानि अनुपात में बाँटा जाता है। Quick Tip: Revaluation Account: Increase in Assets → Credit Side

Step 1: N को 20% = \( \frac{1}{5} \) हिस्सा मिला।
अतः पुराने साझेदारों के लिए शेष हिस्सा = \( 1 - \frac{1}{5} = \frac{4}{5} \)

Step 2: J, K, L और M का नया आपसी अनुपात = 3 : 4 : 2 : 1
कुल = \(3 + 4 + 2 + 1 = 10\)

Step 3: प्रत्येक साझेदार का नया हिस्सा: \[ J = \frac{3}{10} \times \frac{4}{5} = \frac{12}{50} = \frac{6}{25} \] \[ K = \frac{4}{10} \times \frac{4}{5} = \frac{16}{50} = \frac{8}{25} \] \[ L = \frac{2}{10} \times \frac{4}{5} = \frac{8}{50} = \frac{4}{25} \] \[ M = \frac{1}{10} \times \frac{4}{5} = \frac{4}{50} = \frac{2}{25} \] \[ N = \frac{1}{5} = \frac{5}{25} \]

Step 4: नया लाभ–विभाजन अनुपात: \[ J : K : L : M : N = 6 : 8 : 4 : 2 : 5 \] Quick Tip: Admission of Partner: - New partner’s share = Given % - Remaining share × New mutual ratio - Convert all into a single ratio

Step 1: पुराने लाभ–विभाजन अनुपात में \[ X : Y : Z = 10 : 7 : 5 \]

Step 2: Z के सेवानिवृत्त होने के बाद, X और Y ने बराबर अनुपात में लाभ बाँटने का निर्णय लिया।

Step 3: बराबर अनुपात का अर्थ है: \[ X : Y = 1 : 1 \] Quick Tip: If remaining partners decide to share profits equally, New Ratio = 1 : 1

Step 1: साझेदार को दिया गया किराया लाभ की गणना से पहले घटाया जाता है।

Step 2: इसलिए इसे लाभ के विरुद्ध चार्ज माना जाता है। Quick Tip: Rent to Partner = Charge against Profit

Step 1: पुनर्मूल्यांकन खाता लाभ या हानि को दर्शाता है।

Step 2: लाभ–हानि से संबंधित खाते नाममात्र खाते होते हैं। Quick Tip: Revaluation Account = Nominal Account

Step 1: सेवानिवृत्त साझेदार का हिस्सा शेष साझेदार प्राप्त करते हैं।

Step 2: जिस अनुपात में वे यह हिस्सा प्राप्त करते हैं, उसे लाभ अनुपात कहते हैं। Quick Tip: Retirement of Partner → Gaining Ratio

Step 1: विघटन के समय संपत्तियाँ बेची जाती हैं और देनदारियाँ चुकाई जाती हैं।

Step 2: इसलिए इन्हें बाजार मूल्य पर वसूली खाते में स्थानांतरित किया जाता है। Quick Tip: Dissolution → Assets & Liabilities at Market Value

Step 1: कुल आहरण \[ ₹4,000 \times 4 = ₹16,000 \]

Step 2: तिमाही के शुरू में आहरण होने पर औसत अवधि = \[ \frac{12 + 9 + 6 + 3}{4} = 7.5 माह = \frac{7.5}{12} वर्ष \]

Step 3: आहरण पर ब्याज \[ = 16,000 \times \frac{6}{100} \times \frac{7.5}{12} = ₹600 \] Quick Tip: Quarterly Drawings (Beginning): Average Period = 7.5 Months

Step 1: जब कोई फर्म सामान्य से अधिक लाभ कमाती है, तो उसे ख्याति प्राप्त होती है।

Step 2: ख्याति को खरीदा–बेचा नहीं जा सकता, यह व्यवसाय की प्रतिष्ठा पर निर्भर करती है। Quick Tip: Goodwill = Reputation + Extra Earning Capacity

Step 1: जब कोई नया साझेदार फर्म में प्रवेश करता है, तो पुराने साझेदार अपने लाभ का कुछ हिस्सा त्यागते हैं।

Step 2: जिस अनुपात में वे यह त्याग करते हैं, वही त्याग अनुपात कहलाता है। Quick Tip: Sacrificing Ratio = Old Ratio − New Ratio

Step 1: ऐसे देनदार जिनसे भुगतान मिलने की संभावना अनिश्चित हो, संदेहास्पद ऋणी कहलाते हैं।

Step 2: इनके लिए लेखों में प्रावधान बनाया जाता है। Quick Tip: Doubtful Debts ≠ Bad Debts Provision is created for Doubtful Debts

Step 1: P का वार्षिक वेतन \[ ₹7,500 \times 12 = ₹90,000 \]

Step 2: शेष लाभ \[ ₹2,20,000 - 90,000 = ₹1,30,000 \]

Step 3: P का कमीशन (शुद्ध लाभ से पहले) \[ 10% \times 2,20,000 = ₹22,000 \]

Step 4: P का वेतन और कमीशन घटाने के बाद शेष लाभ \[ 1,30,000 - 22,000 = ₹1,08,000 \]

Step 5: Q का कमीशन (शुद्ध लाभ के बाद) \[ Q का कमीशन = \frac{10}{110} \times 1,08,000 = ₹9,818 \]

Step 6: अंतिम वितरण योग्य लाभ \[ 1,08,000 - 9,818 = ₹98,182 \]


लाभ का वितरण:


P का वेतन = ₹90,000
P का कमीशन = ₹22,000
Q का कमीशन = ₹9,818
शेष लाभ = ₹98,182 (लाभ–हानि अनुपात में बाँटा जाएगा) Quick Tip: Commission: - Before Net Profit → % of Net Profit - After Net Profit → \(\frac{%}{100+%}\times Profit\)

Step 1: पुराना लाभ–विभाजन अनुपात \[ 4 : 3 : 2 \quad (कुल = 9) \]

Step 2: सामान्य रिज़र्व और कर्मचारी मुआवज़ा रिज़र्व
ये दोनों पुराने अनुपात में बाँटे जाएँगे।

सामान्य रिज़र्व का वितरण: \[ सीता = \frac{4}{9}\times 1,80,000 = 80,000 \] \[ गीता = \frac{3}{9}\times 1,80,000 = 60,000 \] \[ रीता = \frac{2}{9}\times 1,80,000 = 40,000 \]

कर्मचारी मुआवज़ा रिज़र्व का वितरण: \[ सीता = \frac{4}{9}\times 2,25,000 = 1,00,000 \] \[ गीता = \frac{3}{9}\times 2,25,000 = 75,000 \] \[ रीता = \frac{2}{9}\times 2,25,000 = 50,000 \]

Step 3: लाभ–हानि खाता (Dr.)
यह भी पुराने अनुपात में साझेदारों पर बाँटा जाएगा।
\[ सीता = \frac{4}{9}\times 4,50,000 = 2,00,000 \] \[ गीता = \frac{3}{9}\times 4,50,000 = 1,50,000 \] \[ रीता = \frac{2}{9}\times 4,50,000 = 1,00,000 \]


% Journal Entries
Journal Entries:
\[ General Reserve A/c Dr. 1,80,000 \] \[ Employees Compensation Reserve A/c Dr. 2,25,000 \] \[ \hspace{1cm}To Sita’s Capital A/c 1,80,000 \] \[ \hspace{1cm}To Gita’s Capital A/c 1,35,000 \] \[ \hspace{1cm}To Rita’s Capital A/c 90,000 \]

\[ Sita’s Capital A/c Dr. 2,00,000 \] \[ Gita’s Capital A/c Dr. 1,50,000 \] \[ Rita’s Capital A/c Dr. 1,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Profit \& Loss A/c 4,50,000 \] Quick Tip: Change in Profit Sharing Ratio: - Reserves → Old Ratio - P\&L (Debit balance) → Old Ratio - Adjustment done through Capital Accounts

Step 1: Z का लाभ–हिस्सा = 20% = \( \frac{1}{5} \)

Step 2: शेष लाभ X और Y को = 80% = \( \frac{4}{5} \)

Step 3: X और Y की संयुक्त पूंजी \[ 2,50,000 + 3,50,000 = ₹6,00,000 \]

Step 4: Z की पूंजी (अनुपातिक आधार पर) \[ Z की पूंजी = \frac{1}{4} \times 6,00,000 = ₹1,50,000 \]


% Correct Answer
Correct Answer:
Z द्वारा लाई जाने वाली पूंजी = ₹1,50,000 Quick Tip: New Partner’s Capital (Proportionate Basis): Old Partners’ Capital × New Partner’s Share ÷ Remaining Share

Step 1: M का लाभ–हिस्सा \[ \frac{2}{6} = \frac{1}{3} \]

Step 2: मृत्यु तक अनुमानित लाभ में M का हिस्सा \[ \frac{1}{3} \times 3,00,000 = ₹1,00,000 \]

Step 3: ख्याति में M का हिस्सा \[ \frac{1}{3} \times 1,80,000 = ₹60,000 \]


% Journal Entries
Journal Entries:
\[ Profit \& Loss Suspense A/c Dr. 1,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To M’s Capital A/c 1,00,000 \]

\[ L’s Capital A/c Dr. 30,000 \] \[ N’s Capital A/c Dr. 30,000 \] \[ \hspace{1cm}To M’s Capital A/c 60,000 \]


% Correct Answer
Correct Answer:


M के लाभ का हिस्सा = ₹1,00,000
M के ख्याति का हिस्सा = ₹60,000 Quick Tip: Death of Partner: - Profit till death → P\&L Suspense - Goodwill → Gaining Partners in Gaining Ratio

Step 1: कुल देनदार \[ ₹4,00,000 \]

Step 2: असाध्य ऋण घटाएँ \[ 4,00,000 - 40,000 = ₹3,60,000 \]

Step 3: शेष देनदारों से 5% वसूली \[ 5% of 3,60,000 = \frac{5}{100} \times 3,60,000 = ₹18,000 \]


अतः देनदारों से कुल ₹18,000 की वसूली की गई। Quick Tip: Dissolution: - Bad Debts written off first - Recovery % applied on remaining debtors

Step 1: स्थिर पूँजी खाते केवल पूँजी की मूल राशि को दर्शाते हैं।

Step 2: अस्थिर पूँजी खाते में वेतन, ब्याज, लाभ–हानि आदि का समायोजन किया जाता है। Quick Tip: Fixed Capital → Separate Current A/c Fluctuating Capital → No Current A/c

Step 1: अच्छी साख और ग्राहकों का विश्वास ख्याति बढ़ाता है।

Step 2: अधिक और स्थिर लाभ कमाने वाली फर्म की ख्याति अधिक होती है। Quick Tip: Goodwill depends on Reputation + Earning Capacity

Step 1: रिज़र्व और सरप्लस पुराने लाभों का प्रतिनिधित्व करते हैं।

Step 2: इन्हें पुराने लाभ–विभाजन अनुपात में साझेदारों में बाँटा जाता है ताकि कोई अन्याय न हो। Quick Tip: Reconstitution → Reserves distributed in Old Ratio

Step 1: साझेदारों की आपसी सहमति से सेवानिवृत्ति संभव है।

Step 2: यदि अनुबंध में प्रावधान हो, तो उसी के अनुसार साझेदार सेवानिवृत्त हो सकता है। Quick Tip: Retirement of Partner → By Consent or Partnership Deed

Step 1: वसूली खाते में सभी संपत्तियों को उनके पुस्तक मूल्य पर डेबिट किया जाएगा और देनदारियों को क्रेडिट किया जाएगा।

Step 2: संपत्तियों की बिक्री/अधिग्रहण से प्राप्त नकद या मूल्य को वसूली खाते के क्रेडिट पक्ष में लिखा जाएगा।

Step 3: वसूली से संबंधित व्यय वसूली खाते के डेबिट पक्ष में लिखा जाएगा।

Step 4: अंत में वसूली खाते का लाभ या हानि साझेदारों के पूँजी खातों में 3 : 2 के अनुपात में स्थानांतरित किया जाएगा। Quick Tip: Dissolution: - Assets → Debit to Realisation A/c - Liabilities → Credit to Realisation A/c - Profit/Loss → Capital A/cs in Profit Sharing Ratio

Step 1: यदि साझेदारी अनुबंध (Partnership Deed) उपलब्ध नहीं है, तो भारतीय साझेदारी अधिनियम, 1932 के प्रावधान लागू होते हैं।

Step 2: ये नियम सभी साझेदारों के अधिकार और दायित्व तय करते हैं। Quick Tip: No Partnership Deed → Partnership Act, 1932 applies

Step 1: सेवानिवृत्त साझेदार को उसका उचित हिस्सा दिया जाता है।

Step 2: इसके लिए संपत्तियों और देनदारियों का पुनर्मूल्यांकन किया जाता है। Quick Tip: Retirement of Partner → Adjust Goodwill, Reserves & Capital

Step 1: पिछले तीन वर्षों का औसत शुद्ध लाभ \[ \frac{3,80,000 + 4,40,000 + 5,00,000}{3} = \frac{12,20,000}{3} = ₹4,06,667 \]

Step 2: साझेदारों का पारिश्रमिक घटाएँ \[ 4,06,667 - 2,00,000 = ₹2,06,667 \]

Step 3: नियोजित पूँजी पर सामान्य लाभ \[ 8,00,000 \times \frac{15}{100} = ₹1,20,000 \]

Step 4: सुपर लाभ \[ 2,06,667 - 1,20,000 = ₹86,667 \]


(a) सुपर लाभ की दो वर्षों की खरीद द्वारा ख्याति: \[ 86,667 \times 2 = ₹1,73,334 \ (लगभग) \]


(b) औसत लाभ विधि का पूँजीकरण:

औसत समायोजित लाभ = ₹2,06,667

ख्याति का पूँजीकरण मूल्य: \[ \frac{2,06,667 \times 100}{15} = ₹13,77,780 \ (लगभग) \]


% Correct Answer
Correct Answer:


(a) सुपर लाभ विधि द्वारा ख्याति = ₹1,73,334 (लगभग)
(b) औसत लाभ के पूँजीकरण द्वारा ख्याति = ₹13,77,780 (लगभग) Quick Tip: Goodwill Valuation: Super Profit = Average Adjusted Profit − Normal Profit Capitalisation = \(\frac{Average Profit \times 100}{Normal Rate}\)

Step 1: नया लाभ–विभाजन अनुपात
Sun का हिस्सा = \( \frac{1}{10} \)
शेष (Star + Moon) = \( \frac{9}{10} \) को 3 : 2 में बाँटा जाएगा \[ Star = \frac{3}{5}\times \frac{9}{10}=\frac{27}{50}, \quad Moon = \frac{2}{5}\times \frac{9}{10}=\frac{18}{50}, \quad Sun=\frac{5}{50} \]

Step 2: ख्याति का समायोजन
कुल ख्याति = ₹4,00,000
Sun का हिस्सा = \( \frac{1}{10}\times 4,00,000 = ₹40,000 \)
यह राशि Star और Moon द्वारा त्याग अनुपात 3:2 में वहन की जाएगी।

Step 3: देनदारों पर नया प्रावधान
नया प्रावधान = \(10%\times 3,00,000 = ₹30,000\)
पुराना प्रावधान = ₹20,000 → अतिरिक्त ₹10,000 (हानि)

Step 4: बैंक ऋण पर ब्याज \[ 8,00,000 \times 12% \times \frac{6}{12} = ₹48,000 \]

Step 5: श्रमिक मुआवज़ा रिज़र्व
देनदारी ₹15,000 → शेष रिज़र्व ₹10,000 (लाभ)

Step 6: अलिखित स्टॉक
पुस्तक मूल्य ₹40,000, वसूली ₹38,000 → हानि ₹2,000


(संकेतात्मक) जर्नल प्रविष्टियाँ:
\[ Revaluation A/c Dr. \] \[ \hspace{1cm}To Provision for Doubtful Debts A/c \]
\[ Bank Interest A/c Dr. \] \[ \hspace{1cm}To Bank Loan A/c \]
\[ Workmen Compensation Reserve A/c Dr. \] \[ \hspace{1cm}To Workmen Liability A/c \]
\[ Star’s Capital A/c Dr. \] \[ Moon’s Capital A/c Dr. \] \[ \hspace{1cm}To Sun’s Capital A/c \quad (ख्याति समायोजन) \] Quick Tip: Admission of Partner: Goodwill → Sacrificing Partners Reserves/Provisions → Old Ratio New Profit Sharing Ratio must be computed first

Step 1: ऋण–पत्र (Debenture) धारक कंपनी के ऋणदाता होते हैं।

Step 2: ऋणदाता को निश्चित दर से ब्याज प्राप्त होता है, न कि लाभांश। Quick Tip: Debenture Holder → Interest (Fixed)

Step 1: क्षैतिज विश्लेषण में विभिन्न वर्षों के आँकड़ों की तुलना की जाती है।

Step 2: समय के साथ परिवर्तन को दर्शाने के कारण इसे गतिशील विश्लेषण कहा जाता है। Quick Tip: Horizontal Analysis = Dynamic Analysis

Step 1: रोकड़ प्रवाह विवरण की तैयारी के लिए लेखा मानक लागू होते हैं।

Step 2: वर्तमान में यह विवरण संशोधित AS-3 के अनुसार तैयार किया जाता है। Quick Tip: Cash Flow Statement → AS-3 (Revised)

Step 1: अंश 20% प्रीमियम पर जारी किए गए हैं, अतः \[ Issue Price = 120% \]

Step 2: अंकित मूल्य की गणना: \[ अंकित मूल्य = \frac{18,00,000 \times 100}{120} = ₹14,40,000 \] Quick Tip: Shares issued at premium: Nominal Value = Issue Price × \(\frac{100}{100 + Premium%}\)

Step 1: निवेशक, सरकार और कर्मचारी सभी वित्तीय विवरणों में रुचि रखते हैं।

Step 2: भारत के राष्ट्रपति का कंपनी के वित्तीय विश्लेषण से कोई प्रत्यक्ष संबंध नहीं होता। Quick Tip: Financial Statement Analysis is relevant to: Investors, Government, Employees

Step 1: पूँजीगत लाभ जैसे अंशों का निर्गम प्रीमियम, स्थायी संपत्ति की बिक्री से लाभ आदि से पूँजी रिज़र्व बनता है।

Step 2: इसे कंपनी की वित्तीय स्थिति को मजबूत करने के लिए रखा जाता है। Quick Tip: Capital Reserve = Capital Profits (Not available for dividend)

Step 1: कंपनी प्रत्येक वर्ष कुछ ऋणपत्रों को लॉटरी प्रणाली द्वारा चुनती है।

Step 2: चुने गए ऋणपत्रों का भुगतान कर उन्हें रद्द कर दिया जाता है। Quick Tip: Redemption by Lottery = Random Selection of Debentures

Step 1: वित्तीय कंपनी के लिए ऋण और अग्रिम देना उसका मुख्य व्यवसाय होता है।

Step 2: इसलिए ऋण और अग्रिम से संबंधित नकदी प्रवाह को परिचालन गतिविधि माना जाता है। Quick Tip: For Financial Companies: Loans & Advances → Operating Activity

Step 1: अंशों का विवरण

अंशों की संख्या = 2,000
अंकित मूल्य = ₹10
प्रीमियम = 10% = ₹1
कॉल की गई राशि = ₹18
भुगतान न की गई राशि = आवेदन ₹6 + प्रथम कॉल ₹4 = ₹10


Step 2: जब्त किए गए अंशों की गणना \[ 2,000 \times ₹10 = ₹20,000 \quad (अंकित पूँजी) \]


% Journal Entries
Journal Entries:


(i) अंशों की जब्ती के लिए:
\[ Share Capital A/c Dr. \quad 20,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Allotment A/c \quad 4,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share First Call A/c \quad 8,000 \] \[ \hspace{1cm}To Securities Premium A/c \quad 2,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Forfeiture A/c \quad 6,000 \]


(ii) 1,200 अंशों का पुनः निर्गम ₹16 प्रति अंश पर:
\[ Bank A/c Dr. \quad 19,200 \] \[ Share Forfeiture A/c Dr. \quad 1,200 \] \[ \hspace{1cm}To Share Capital A/c \quad 12,000 \] \[ \hspace{1cm}To Securities Premium A/c \quad 8,400 \]


(iii) शेष जब्ती राशि का पूँजी रिज़र्व में स्थानांतरण:
\[ Share Forfeiture A/c Dr. \quad 4,800 \] \[ \hspace{1cm}To Capital Reserve A/c \quad 4,800 \] Quick Tip: Forfeiture \& Reissue: Forfeited amount used to cover discount on reissue Balance of forfeiture → Capital Reserve

Step 1: जारी किए गए ऋण–पत्र = 30,000

Step 2: प्राप्त आवेदन = 40,000 ऋण–पत्र (क्योंकि 10,000 आवेदन अस्वीकृत हुए)

Step 3: प्रति ऋण–पत्र मूल्य \[ अंकित मूल्य = ₹100,\quad प्रीमियम = ₹50,\quad कुल = ₹150 \]

Step 4: आवेदन राशि (₹50 प्रति ऋण–पत्र) \[ 40,000 \times 50 = ₹20,00,000 \]


% Journal Entries
Journal Entries:


(i) आवेदन राशि प्राप्त होने पर: \[ Bank A/c Dr. \quad 20,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Debenture Application A/c \quad 20,00,000 \]


(ii) अस्वीकृत आवेदनों की राशि वापस करने पर (10,000 ऋण–पत्र): \[ Debenture Application A/c Dr. \quad 5,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Bank A/c \quad 5,00,000 \]


(iii) स्वीकृत आवेदनों की राशि का समायोजन: \[ Debenture Application A/c Dr. \quad 15,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To 10% Debentures A/c \quad 10,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Securities Premium A/c \quad 5,00,000 \] Quick Tip: Debenture Issue: Application money received → Debenture Application A/c Rejected applications → Refund Premium → Securities Premium A/c

Step 1: मान लेते हैं \[ चालू दायित्व = ₹x \]

Step 2: चालू अनुपात \[ \frac{चालू संपत्तियाँ}{चालू दायित्व} = 3.5 : 1 \] \[ चालू संपत्तियाँ = 3.5x \]

Step 3: त्वरित अनुपात \[ \frac{त्वरित संपत्तियाँ}{चालू दायित्व} = 2 : 1 \] \[ त्वरित संपत्तियाँ = 2x \]

Step 4: \[ स्टॉक = चालू संपत्तियाँ - त्वरित संपत्तियाँ \] \[ 96,000 = 3.5x - 2x = 1.5x \]

Step 5: \[ x = \frac{96,000}{1.5} = ₹64,000 \]


अतः
\[ चालू दायित्व = ₹64,000 \] \[ चालू संपत्तियाँ = 3.5 \times 64,000 = ₹2,24,000 \]


% Correct Answer
Correct Answer:


कुल चालू दायित्व = ₹64,000
कुल चालू संपत्तियाँ = ₹2,24,000 Quick Tip: Stock = Current Assets − Quick Assets Use both ratios together to find unknowns

Step 1: निवेश गतिविधियों से रोकड़ आवक (प्लांट की बिक्री) \[ ₹2,50,000 \]

Step 2: निवेश गतिविधियों में रोकड़ जावक (प्लांट की खरीद) \[ ₹1,70,000 \]

Step 3: निवेश गतिविधियों से शुद्ध रोकड़ प्रवाह \[ ₹2,50,000 - ₹1,70,000 = ₹80,000 \] Quick Tip: Investing Activities: Fixed Assets Purchase → Cash Outflow Fixed Assets Sale → Cash Inflow Net Cash Flow = Inflow − Outflow

Step 1: बकाया याचना कंपनी के लिए देय राशि होती है।

Step 2: अग्रिम याचना कंपनी के लिए अग्रिम प्राप्त राशि होती है। Quick Tip: Calls in Arrears → Amount Due Calls in Advance → Amount Received Early

Step 1: परिवर्तनीय ऋण–पत्र निवेशकों को अंशधारक बनने का अधिकार देते हैं।

Step 2: गैर–परिवर्तनीय ऋण–पत्र केवल निश्चित ब्याज प्रदान करते हैं। Quick Tip: Convertible Debentures → Can be converted into Shares Non-Convertible Debentures → Cannot be converted

Step 1: वित्तीय विवरण भूतकालीन आँकड़ों पर आधारित होते हैं।

Step 2: प्रबंधन क्षमता, कर्मचारी दक्षता जैसे तत्व इनमें शामिल नहीं होते। Quick Tip: Financial Statements: Historical Data + Quantitative Only

Step 1: अन्य व्यय की गणना
\[ 2024 के लिए अन्य व्यय = 12% \times 30,00,000 = ₹3,60,000 \] \[ 2023 के लिए अन्य व्यय = 10% \times 12,00,000 = ₹1,20,000 \]


Step 2: कर पूर्व लाभ की गणना
\[ 2024 = 40,00,000 - (30,00,000 + 3,60,000) = ₹6,40,000 \] \[ 2023 = 20,00,000 - (12,00,000 + 1,20,000) = ₹6,80,000 \]


Step 3: कर की गणना
\[ 2024 का कर = 30% \times 6,40,000 = ₹1,92,000 \] \[ 2023 का कर = 30% \times 6,80,000 = ₹2,04,000 \]


Step 4: कर पश्चात लाभ
\[ 2024 = 6,40,000 - 1,92,000 = ₹4,48,000 \] \[ 2023 = 6,80,000 - 2,04,000 = ₹4,76,000 \]


तुलनात्मक आय विवरण


\begin{tabular{|l|r|r|r|
\hline
विवरण & 2024 (₹) & 2023 (₹) & परिवर्तन (₹)

\hline
संचालन से राजस्व & 40,00,000 & 20,00,000 & +20,00,000

खपत सामग्री की लागत & (30,00,000) & (12,00,000) & (18,00,000)

अन्य व्यय & (3,60,000) & (1,20,000) & (2,40,000)

\hline
कर पूर्व लाभ & 6,40,000 & 6,80,000 & (40,000)

कर & (1,92,000) & (2,04,000) & +12,000

\hline
कर पश्चात लाभ & 4,48,000 & 4,76,000 & (28,000)

\hline
\end{tabular Quick Tip: Comparative Income Statement helps in: Trend Analysis Performance Comparison Cost and Profit Control

Step 1: रोकड़ प्रवाह विवरण केवल नकद प्रवाह की जानकारी देता है।

Step 2: इससे व्यवसाय की दीर्घकालीन वित्तीय स्थिति का पूर्ण आकलन संभव नहीं होता। Quick Tip: Cash Flow Statement ≠ Profitability Statement

Step 1: अंश पूँजी का भाग होते हैं, जबकि ऋण–पत्र उधार पूँजी को दर्शाते हैं।

Step 2: दोनों की प्रकृति और अधिकार अलग–अलग होते हैं। Quick Tip: Shareholder = Owner
Debenture Holder = Creditor

Step 1: निर्गम का विवरण \[ अंशों की संख्या = 2,00,000 \] \[ अंकित मूल्य = ₹20 \quad प्रीमियम = ₹10 \]

Step 2: आवेदन राशि प्राप्ति \[ 3,00,000 \times ₹10 = ₹30,00,000 \]


% Journal Entries
Journal Entries:


(i) आवेदन राशि प्राप्त होने पर: \[ Bank A/c Dr. \quad 30,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Application A/c \quad 30,00,000 \]


(ii) आवेदन राशि का समायोजन एवं अनुपातिक आवंटन: \[ Share Application A/c Dr. \quad 30,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Capital A/c \quad 20,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Allotment A/c \quad 10,00,000 \]


(iii) आवंटन राशि देय होने पर: \[ Share Allotment A/c Dr. \quad 28,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Capital A/c \quad 18,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Securities Premium A/c \quad 10,00,000 \]


(iv) कॉल राशि देय होने पर: \[ Share Call A/c Dr. \quad 12,00,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Capital A/c \quad 12,00,000 \]


(v) पूजा के अंशों की जब्ती (3,600 अंश): \[ Share Capital A/c Dr. \quad 72,000 \] \[ \hspace{1cm}To Share Allotment A/c \quad 50,400 \] \[ \hspace{1cm}To Share Call A/c \quad 21,600 \]


(vi) जब्त अंशों में से 2/3 अंशों का पुनः निर्गम: \[ Bank A/c Dr. \quad 38,400 \] \[ Share Forfeiture A/c Dr. \quad 9,600 \] \[ \hspace{1cm}To Share Capital A/c \quad 48,000 \]


(vii) शेष जब्ती राशि का पूँजी रिज़र्व में स्थानांतरण: \[ Share Forfeiture A/c Dr. \quad 4,800 \] \[ \hspace{1cm}To Capital Reserve A/c \quad 4,800 \] Quick Tip: Excess application money → adjusted in allotment Forfeited shares reissued → discount adjusted from forfeiture Balance forfeiture → Capital Reserve

Step 1: कम्प्यूटर तेज़ गति और शुद्धता के साथ कार्य करता है।

Step 2: कम्प्यूटर में स्वयं की बुद्धिमत्ता नहीं होती, वह निर्देशों पर कार्य करता है। Quick Tip: Computer has Accuracy, Speed — not Intelligence

Step 1: MS Excel में विभिन्न शॉर्टकट कमांड उपलब्ध हैं।

Step 2: पंक्तियों या कॉलम को हटाने के लिए Alt + D कमांड प्रयोग की जाती है। Quick Tip: Excel Delete Shortcut → Alt + D

Step 1: PMT Method का उपयोग Excel में किया जाता है।

Step 2: यह विधि ऋण की किस्त (EMI) निकालने के लिए प्रयोग की जाती है। Quick Tip: PMT Method → Loan / EMI Calculation

Step 1: स्प्रेडशीट में एक या अधिक सटे हुए सेल्स के समूह को रेंज कहा जाता है। Quick Tip: Range = Group of one or more selected cells

Step 1: स्कैटर चार्ट में X और Y दोनों अक्षों पर मान प्रदर्शित किए जाते हैं।

Step 2: इसी कारण स्कैटर चार्ट को XY चार्ट भी कहा जाता है। Quick Tip: Scatter Chart = XY Chart

Step 1: लेखा सॉफ्टवेयर का उपयोग लेखांकन कार्यों को सरल और तेज बनाने के लिए किया जाता है।

Step 2: विभिन्न सॉफ्टवेयर छोटे, मध्यम और बड़े व्यवसायों की आवश्यकताओं के अनुसार उपयोग किए जाते हैं। Quick Tip: Accounting Software helps in fast and accurate accounting.

Step 1: कम्प्यूटरीकृत लेखा सॉफ्टवेयर में डेटा की सुरक्षा बहुत आवश्यक होती है।

Step 2: पासवर्ड सुरक्षा द्वारा केवल अधिकृत व्यक्ति ही डेटा को देख या संशोधित कर सकता है। Quick Tip: Password Protection prevents unauthorized access.

Step 1: स्प्रेडशीट में डेटा को तालिका (Table) के रूप में व्यवस्थित किया जाता है।

Step 2: इसका उपयोग गणना, चार्ट निर्माण और डेटा विश्लेषण के लिए किया जाता है। Quick Tip: Spreadsheet = Rows + Columns + Calculations

एक या एक से अधिक सेल के समूह को Range (रेंज) कहा जाता है। Quick Tip: Range = One or more selected cells

XY चार्ट को ही Scatter Chart कहा जाता है। Quick Tip: Scatter Chart = XY Chart

इलेक्ट्रॉनिक स्प्रेडशीट समय की बचत करती है और गणनाओं में त्रुटि कम करती है। Quick Tip: Spreadsheet = Fast calculation + Data analysis

Step 1: =ROUND(1765.4321, 2)

ROUND फ़ंक्शन किसी संख्या को दिए गए दशमलव स्थान तक गोल (round) करता है।
यहाँ संख्या \(1765.4321\) को 2 दशमलव स्थान तक गोल करना है।

तीसरे दशमलव स्थान पर अंक \(2\) है, जो 5 से छोटा है,
इसलिए दूसरे दशमलव स्थान में कोई वृद्धि नहीं होगी।

अतः परिणाम: \[ 1765.43 \]


Step 2: =ROUND(1765.4321, 0)

जब दूसरा आर्ग्यूमेंट \(0\) होता है, तो संख्या को पूर्णांक (integer) में गोल किया जाता है।

दशमलव के बाद पहला अंक \(4\) है, जो 5 से छोटा है,
इसलिए पूर्णांक भाग में कोई वृद्धि नहीं होगी।

अतः परिणाम: \[ 1765 \] Quick Tip: ROUND फ़ंक्शन में: यदि अगला अंक 5 या उससे अधिक हो तो संख्या बढ़ाई जाती है, और यदि 5 से कम हो तो संख्या वैसी ही रहती है।

Step 1: SLN विधि में संपत्ति के मूल्य और अवशिष्ट मूल्य का अंतर निकाला जाता है।

Step 2: इस अंतर को उपयोगी जीवन (वर्षों में) से विभाजित किया जाता है।

Step 3: \[ Depreciation = \frac{5,000 - 10,000}{5} = -₹1,000 \]

(यह स्थिति दर्शाती है कि अवशिष्ट मूल्य लागत से अधिक है।) Quick Tip: Excel Formula: \texttt{=SLN(Cost, Salvage, Life)}

Step 1: प्रत्येक विद्यार्थी के कुल अंक निकालने के लिए \[ Total Marks = July + December + March \]

Step 2: प्रत्येक कॉलम के कुल अंक निकालने के लिए \[ Column Total = SUM of respective column \] Quick Tip: In Excel: Row Total → SUM(B2:D2) Column Total → SUM(B2:B5)

Step 1: Company Info मेनू से कंपनी सूची खोलें।

Step 2: इच्छित कंपनी को चुनकर Delete कमांड दें।

Step 3: पुष्टि करने पर कंपनी स्थायी रूप से हट जाती है। Quick Tip: Company Delete करने से पहले Backup लेना सुरक्षित रहता है।

Step 1: डेटा की त्रुटियों, दोहराव और असंगतियों की जाँच की जाती है।

Step 2: यह सुनिश्चित किया जाता है कि डेटा निर्धारित नियमों और मानकों के अनुसार है।

Step 3: डेटा ऑडिट से रिपोर्टिंग की गुणवत्ता और निर्णय लेने की क्षमता बढ़ती है। Quick Tip: Data Audit से गलत प्रविष्टियाँ और धोखाधड़ी पकड़ी जा सकती हैं।

सभी महीनों की विक्रय को जोड़ते हैं: \[ 25,000 + 15,000 + 28,000 + 32,000 + 20,000 + 36,000 = 1,56,000 \] Quick Tip: कुल विक्रय ज्ञात करने के लिए सभी महीनों की विक्रय राशि को जोड़ें।

औसत विक्रय का सूत्र: \[ औसत = \frac{कुल विक्रय}{महीनों की संख्या} \] \[ = \frac{1,56,000}{6} = 26,000 \] Quick Tip: औसत निकालने के लिए कुल योग को कुल मानों की संख्या से भाग दें।

दिए गए आँकड़ों में सबसे कम विक्रय ₹15,000 है, जो फरवरी माह में हुई। Quick Tip: सबसे कम विक्रय ज्ञात करने के लिए सभी विक्रय राशियों की तुलना करें।

दिए गए आँकड़ों में सबसे अधिक विक्रय ₹36,000 है, जो जून माह में हुई। Quick Tip: सबसे अधिक विक्रय ज्ञात करने के लिए अधिकतम मान खोजें।

कम्प्यूटरीकृत लेखा प्रणाली के लाभ इस प्रकार हैं:
[label=(\roman*)]
यह लेखांकन कार्य को तेज़ और सरल बनाती है।
इसमें गणनाओं में त्रुटियों की संभावना बहुत कम होती है।
कम समय में अधिक मात्रा में डेटा को सुरक्षित रूप से संग्रहित किया जा सकता है।
रिपोर्ट और वित्तीय विवरण शीघ्रता से तैयार किए जा सकते हैं। Quick Tip: कम्प्यूटरीकृत लेखा प्रणाली समय, श्रम और लागत की बचत के साथ-साथ अधिक सटीकता प्रदान करती है।

कम्प्यूटरीकृत लेखा प्रणाली के लाभ इस प्रकार हैं:
[label=(\roman*)]
यह लेखांकन कार्य को तेज़ और सरल बनाती है।
इसमें गणनाओं में त्रुटियों की संभावना बहुत कम होती है।
कम समय में अधिक मात्रा में डेटा को सुरक्षित रूप से संग्रहित किया जा सकता है।
रिपोर्ट और वित्तीय विवरण शीघ्रता से तैयार किए जा सकते हैं। Quick Tip: कम्प्यूटरीकृत लेखा प्रणाली समय, श्रम और लागत की बचत के साथ-साथ अधिक सटीकता प्रदान करती है।

Cash Account



\begin{tabular{|l|p{4cm|r|l|p{4cm|r|
\hline
Date & Particulars & Amount (₹) &
Date & Particulars & Amount (₹)

\hline
Nov. 1 & To Capital & 2,00,000 & Nov. 5 & By Repair of Machinery & 20,000

& & & Nov. 9 & By Refreshment Expenses & 20,000

& & & Nov. 12 & By Stationery & 2,000

& & & Nov. 20 & By Stationery & 3,000

\hline
& & & & Balance c/d & 1,55,000

\hline
& Total & 2,00,000 & & Total & 2,00,000

\hline
\end{tabular Quick Tip: नगद खाता तैयार करते समय प्राप्तियों को डेबिट पक्ष में तथा भुगतानों को क्रेडिट पक्ष में लिखा जाता है।

चार्ट तैयार करने के लाभ इस प्रकार हैं:
[label=(\roman*)]
आँकड़ों को सरल और आकर्षक रूप में प्रस्तुत किया जा सकता है।
जटिल जानकारी को आसानी से समझा जा सकता है।
तुलना करना सरल हो जाता है।
निर्णय लेने में सहायता मिलती है। Quick Tip: चार्ट का प्रयोग प्रस्तुतीकरण को प्रभावशाली और समझने में आसान बनाता है।

Average Profit Method में Goodwill की गणना पिछले वर्षों के औसत लाभ के आधार पर की जाती है।
इस विधि में सामान्य प्रतिफल दर (Normal Rate of Return) की आवश्यकता नहीं होती।
जबकि Capitalization Method और Super Profit Method दोनों में Normal Rate of Return आवश्यक होती है। Quick Tip: Goodwill की Average Profit Method में केवल औसत लाभ का प्रयोग होता है, सामान्य प्रतिफल दर की आवश्यकता नहीं होती।

जब परिसंपत्तियों (Assets) के मूल्य में वृद्धि होती है, तो यह Revaluation Account के क्रेडिट पक्ष (Credit Side) में दर्ज की जाती है।
इसका कारण यह है कि परिसंपत्तियों के मूल्य में वृद्धि लाभ (Gain) को दर्शाती है। Quick Tip: Assets की वृद्धि = Revaluation Account के Credit Side में प्रविष्टि।

N is admitted for 20% share, therefore remaining 80% share will be divided among J, K, L and M.
Their new ratio is given as 3 : 4 : 2 : 1, total = 10 parts.
\[ J = \frac{3}{10} \times 80 = 24,\; K = \frac{4}{10} \times 80 = 32,\; L = \frac{2}{10} \times 80 = 16,\; M = \frac{1}{10} \times 80 = 8,\; N = 20 \]

Dividing by 4, the new ratio becomes: \[ 8 : 6 : 4 : 2 : 5 \] Quick Tip: नए साझेदार के प्रवेश पर शेष लाभ को पुराने साझेदारों में नए अनुपात में बाँटा जाता है।

Old profit sharing ratio = 10 : 7 : 5
Total = 22

Old shares: \[ X = \frac{10}{22}, \quad Y = \frac{7}{22} \]

New ratio between X and Y = 1 : 1
New share of each: \[ \frac{1}{2} \]

Gain of X: \[ \frac{1}{2} - \frac{10}{22} = \frac{1}{22} \]

Gain of Y: \[ \frac{1}{2} - \frac{7}{22} = \frac{4}{22} \]

Gaining Ratio: \[ 1 : 4 \] Quick Tip: सेवानिवृत्ति पर लाभ अनुपात = नया हिस्सा − पुराना हिस्सा।

साझेदार को दिया गया किराया लाभ के वितरण (appropriation of profit) के रूप में माना जाता है, न कि व्यय (charge) के रूप में। Quick Tip: Partner से संबंधित मदें हमेशा Profit \& Loss Appropriation Account में जाती हैं।

Revaluation Account लाभ या हानि को दर्शाता है, इसलिए यह एक Nominal Account होता है। Quick Tip: लाभ या हानि दर्शाने वाला खाता हमेशा Nominal Account होता है।

सेवानिवृत्त साझेदार के हिस्से को शेष साझेदार जिस अनुपात में प्राप्त करते हैं, उसे Gaining Ratio कहते हैं। Quick Tip: Retirement = Gaining Ratio, Admission = Sacrifice Ratio।

फर्म के विघटन (Dissolution) पर सभी परिसंपत्तियाँ और देनदारियाँ Realization Account में उनके Book Value पर स्थानांतरित की जाती हैं। Quick Tip: Dissolution के समय Assets \& Liabilities हमेशा Book Value पर Transfer होती हैं।

Mohan withdraws ₹4,000 at the beginning of each quarter.
\[ Total Drawings = 4,000 \times 4 = 16,000 \]

For drawings made at the beginning of each quarter, the average period is: \[ \frac{12 + 9 + 6 + 3}{4} = 7.5 months \]
\[ Interest on Drawings = 16,000 \times \frac{6}{100} \times \frac{7.5}{12} = ₹600 \] Quick Tip: For drawings at the beginning of each quarter, the average period is taken as 7.5 months.

Goodwill represents the good name, reputation, customer loyalty and earning capacity of a business over and above the normal profits. Quick Tip: Goodwill arises due to reputation, location, customer trust and managerial efficiency.

Sacrifice Ratio is calculated at the time of admission of a new partner.
It shows the ratio in which the old partners give up their share of profit.
\[ Sacrifice Ratio = Old Share - New Share \] Quick Tip: Sacrifice Ratio is used only at the time of admission of a partner.

Realisation Account is prepared when a firm is dissolved.
All assets are transferred to this account at book value and liabilities are settled to determine the profit or loss on dissolution. Quick Tip: Realisation Account helps in finding profit or loss on dissolution of the firm.

Old Profit Sharing Ratio = 4 : 3 : 2


(i) Distribution of General Reserve
\[ Sita = \frac{4}{9} \times 1,80,000 = 80,000 \] \[ Gita = \frac{3}{9} \times 1,80,000 = 60,000 \] \[ Rita = \frac{2}{9} \times 1,80,000 = 40,000 \]


Journal Entry



General Reserve A/c \hfill Dr. \quad ₹1,80,000

\quad To Sita’s Capital A/c \hfill ₹80,000

\quad To Gita’s Capital A/c \hfill ₹60,000

\quad To Rita’s Capital A/c \hfill ₹40,000


(ii) Distribution of Workmen Compensation Reserve
\[ Sita = \frac{4}{9} \times 2,25,000 = 1,00,000 \] \[ Gita = \frac{3}{9} \times 2,25,000 = 75,000 \] \[ Rita = \frac{2}{9} \times 2,25,000 = 50,000 \]


Journal Entry



Workmen Compensation Reserve A/c \hfill Dr. \quad ₹2,25,000

\quad To Sita’s Capital A/c \hfill ₹1,00,000

\quad To Gita’s Capital A/c \hfill ₹75,000

\quad To Rita’s Capital A/c \hfill ₹50,000


(iii) Distribution of Profit \& Loss Account (Debit Balance)
\[ Sita = \frac{4}{9} \times 4,50,000 = 2,00,000 \] \[ Gita = \frac{3}{9} \times 4,50,000 = 1,50,000 \] \[ Rita = \frac{2}{9} \times 4,50,000 = 1,00,000 \]


Journal Entry



Sita’s Capital A/c \hfill Dr. \quad ₹2,00,000

Gita’s Capital A/c \hfill Dr. \quad ₹1,50,000

Rita’s Capital A/c \hfill Dr. \quad ₹1,00,000

\quad To Profit \& Loss A/c \hfill ₹4,50,000 Quick Tip: On change in profit-sharing ratio, accumulated profits and losses are distributed in the old ratio before the change.

Capital of X = ₹2,50,000
Capital of Y = ₹3,50,000
\[ Total Capital of X and Y = 2,50,000 + 3,50,000 = 6,00,000 \]

X and Y together represent 80% share of profits.
\[ Total Capital of the Firm = \frac{6,00,000 \times 100}{80} = 7,50,000 \]

Z’s share = 20%
\[ Capital to be brought by Z = 20% of 7,50,000 = 1,50,000 \] Quick Tip: When a new partner brings proportionate capital, first calculate total capital of old partners and then find the total firm capital.

Capital of X = ₹2,50,000
Capital of Y = ₹3,50,000
\[ Total Capital of X and Y = 2,50,000 + 3,50,000 = 6,00,000 \]

X and Y together represent 80% share of profits.
\[ Total Capital of the Firm = \frac{6,00,000 \times 100}{80} = 7,50,000 \]

Z’s share = 20%
\[ Capital to be brought by Z = 20% of 7,50,000 = ₹1,50,000 \] Quick Tip: For proportionate capital, first find total capital of old partners and then calculate total firm capital.

Step 1: Calculation of M’s share of profit till date of death

Previous year’s profit = ₹3,00,000

Profit sharing ratio of M = \( \frac{2}{6} \)

Period from 1st April to 12th June = 2.5 months
\[ M’s share of profit = 3,00,000 \times \frac{2}{6} \times \frac{2.5}{12} = ₹25,000 \]


Step 2: Treatment of Goodwill

Goodwill of the firm = ₹1,80,000

M’s share in goodwill: \[ 1,80,000 \times \frac{2}{6} = ₹60,000 \]


Journal Entry for Goodwill


L’s Capital A/c \hfill Dr. \quad ₹45,000

N’s Capital A/c \hfill Dr. \quad ₹15,000

\quad To M’s Capital A/c \hfill ₹60,000


Journal Entry for M’s Share of Profit


Profit \& Loss Suspense A/c \hfill Dr. \quad ₹25,000

\quad To M’s Capital A/c \hfill ₹25,000 Quick Tip: On death of a partner, goodwill and share of profit till date of death are credited to the deceased partner’s capital account.

Total Sundry Debtors = ₹4,00,000

Less: Bad Debts = ₹40,000
\[ Remaining Debtors = 4,00,000 - 40,000 = 3,60,000 \]

Debtors were realised at 5% discount, i.e., 95% of remaining debtors:
\[ Amount Realised = 3,60,000 \times \frac{95}{100} = ₹3,42,000 \] Quick Tip: On dissolution, bad debts are first deducted from total debtors, and discount is applied on the balance realised.

Under the fixed capital system, the capital balance remains constant, whereas under the fluctuating capital system, the capital balance changes frequently.
In the fixed capital system, separate current accounts are maintained, whereas in the fluctuating capital system, no separate current account is maintained. Quick Tip: Fixed Capital = Capital + Current Account, Fluctuating Capital = Only Capital Account.

Reputation and brand name of the business.
Location and earning capacity of the business. Quick Tip: Higher reputation and higher profits lead to higher goodwill.

Reserves and surplus belong to the old partners and are created from past profits.
At the time of reconstitution, these amounts are distributed among existing partners in the old profit-sharing ratio to prevent the incoming or continuing partners from gaining unfairly. Quick Tip: Past profits belong to old partners and must be adjusted before reconstitution.

A partner may retire:

With the consent of all other partners.
In accordance with the terms of the partnership deed. Quick Tip: Retirement requires consent or provisions of the partnership deed.

(i) Realisation Account


\begin{tabular{|l|r|l|r|
\hline
Particulars & ₹ & Particulars & ₹

\hline
To Land and Building & 4,80,000 & By Sundry Creditors & 1,94,000

To Furniture & 3,50,000 & By Furniture (Akash) & 3,32,500

To Debtors & 1,60,000 & By Bills Receivable & 1,41,000

To Bills Receivable & 1,50,000 & By Debtors (Net) & 1,50,000

To Realisation Exp. & 10,000 & &

\hline
To Profit on Realisation & 67,500 & &

\hline
& 11,67,500 & & 11,67,500

\hline
\end{tabular



Profit on Realisation = ₹67,500

This profit is shared between partners in the ratio 3 : 2
\[ Ekam’s Share = 40,500 \quad ; \quad Akash’s Share = 27,000 \]


(ii) Partners’ Capital Accounts


\begin{tabular{|l|r|l|r|
\hline
Ekam & ₹ & Akash & ₹

\hline
To Loan (settled) & 40,000 & To Furniture & 3,32,500

To Balance c/d & 6,00,500 & To Realisation Exp. & 2,000

& & To Balance c/d & 4,21,000

\hline
By Capital & 6,00,000 & By Capital & 4,00,000

By Profit on Realisation & 40,500 & By Profit on Realisation & 27,000

\hline
& 6,40,500 & & 4,27,000

\hline
\end{tabular Quick Tip: In dissolution, all assets and liabilities are transferred to Realisation Account and profit or loss is shared in the old profit-sharing ratio.

When there is no partnership deed, the following rules apply:

Profits and losses are shared equally among partners.
No partner is entitled to salary or commission.
No interest is allowed on capital.
Interest on drawings is not charged.
Interest at 6% p.a. is allowed on loans advanced by a partner. Quick Tip: In absence of deed, equality is the basic rule for profit sharing and partner remuneration.

At the time of retirement of a partner, the following adjustments are made:

Adjustment of goodwill.
Revaluation of assets and liabilities.
Distribution of reserves and accumulated profits or losses.
Adjustment of capital accounts of partners.
Settlement of the retiring partner’s dues. Quick Tip: Retirement requires goodwill, revaluation, and capital adjustment before final settlement.

Step 1: Calculate Average Profit
\[ Average Profit = \frac{3,80,000 + 4,40,000 + 5,00,000}{3} = ₹4,40,000 \]


Step 2: Calculate Adjusted Average Profit
\[ Adjusted Profit = 4,40,000 - 2,00,000 = ₹2,40,000 \]


Step 3: Calculate Normal Profit
\[ Normal Profit = 8,00,000 \times \frac{15}{100} = ₹1,20,000 \]


Step 4: Calculate Super Profit
\[ Super Profit = 2,40,000 - 1,20,000 = ₹1,20,000 \]


Step 5: Calculate Goodwill
\[ Goodwill = 1,20,000 \times 3 = ₹3,60,000 \] Quick Tip: Super Profit = Adjusted Average Profit − Normal Profit, Goodwill = Super Profit × Number of years’ purchase.

Old Profit Sharing Ratio = 3 : 2


(i) Revaluation Account


\begin{tabular{|l|r|l|r|
\hline
Dr. & ₹ & Cr. & ₹

\hline
To Increase in Provision on Debtors & 8,000 & By Investment (Increase) & 30,000

To Interest on Bank Loan & 48,000 & By Workmen Compensation Reserve & 15,000

To Unrecorded Stock & 40,000 & &

\hline
To Loss on Revaluation & 51,000 & &

\hline
& 1,47,000 & & 45,000

\hline
\end{tabular


Loss on Revaluation = ₹51,000
\[ Star’s Share = \frac{3}{5} \times 51,000 = 30,600 \] \[ Moon’s Share = \frac{2}{5} \times 51,000 = 20,400 \]


(ii) Adjustment of Goodwill

Sun’s share of goodwill: \[ 4,00,000 \times \frac{1}{10} = ₹40,000 \]

Sacrificing Ratio = Old Ratio = 3 : 2
\[ Star = 24,000 \quad ; \quad Moon = 16,000 \]


(iii) Distribution of General Reserve
\[ Star = \frac{3}{5} \times 1,00,000 = 60,000 \] \[ Moon = \frac{2}{5} \times 1,00,000 = 40,000 \]


(iv) Partners’ Capital Accounts


\begin{tabular{|l|r|l|r|
\hline
Star & ₹ & Moon & ₹

\hline
To Revaluation Loss & 30,600 & To Revaluation Loss & 20,400

To Balance c/d & 8,67,400 & To Balance c/d & 6,35,600

& & &

\hline
By Capital & 8,00,000 & By Capital & 6,00,000

By General Reserve & 60,000 & By General Reserve & 40,000

By Goodwill & 24,000 & By Goodwill & 16,000

\hline
& 8,84,000 & & 6,56,000

\hline
\end{tabular



Sun’s Capital Account


\begin{tabular{|l|r|
\hline
Particulars & ₹

\hline
By Capital Introduced & 6,00,000

\hline
\end{tabular Quick Tip: On admission of a partner, revaluation profit or loss and reserves are adjusted among old partners in the old profit-sharing ratio.

Debenture holders are creditors of the company.
They receive interest at a fixed rate, irrespective of profit or loss of the company. Quick Tip: Shareholders get dividend, debenture holders get interest.

Horizontal analysis compares financial data over different periods.
Since it studies changes over time, it is called dynamic analysis. Quick Tip: Horizontal analysis = Comparison over time = Dynamic analysis.

Cash Flow Statement is prepared according to Accounting Standard–3 (Revised) issued by the Institute of Chartered Accountants of India (ICAI). Quick Tip: Cash Flow Statement follows AS–3 (Revised).

Shares are issued at 20% premium, i.e., Issue Price = 120% of Face Value.
\[ Face Value = \frac{18,00,000 \times 100}{120} = ₹15,00,000 \] Quick Tip: When shares are issued at a premium, divide the consideration by (100% + premium%) to find face value.

Financial statement analysis is useful for investors, government and employees for decision-making.
An Ambassador of India has no direct interest in the financial affairs of a company, hence it is not significant for them. Quick Tip: Financial analysis is relevant only to stakeholders having financial interest in the business.

Shares are issued at 20% premium, therefore the issue price is 120% of face value.
\[ Face Value = \frac{18,00,000 \times 100}{120} = ₹15,00,000 \] Quick Tip: Issue at premium means: Issue Price = Face Value + Premium.

Analysis of financial statements is useful for investors, government and employees for taking economic decisions.
An Ambassador of India has no financial interest in a company, therefore such analysis is not significant for them. Quick Tip: Financial statement analysis is relevant only to users having financial stake in the business.

Capital Reserve is that part of profit which arises from capital transactions such as profit on sale of fixed assets, issue of shares at premium, or revaluation surplus.
It is not available for distribution as dividend. Quick Tip: Capital profits create Capital Reserve; it is not meant for dividend distribution.

Under this method, debentures are redeemed in instalments over a period of time.
A specified number of debentures are selected by lottery (draw of lots) each year and are redeemed at par or at a predetermined price.
This method ensures fair and gradual repayment of debentures. Quick Tip: Draw of lots is used when debentures are redeemed in instalments.

For a financing company, loans and advances constitute its principal revenue-generating activity.
Therefore, interest received or paid on loans and advances is classified under Financing Activities while preparing the Cash Flow Statement. Quick Tip: For financing companies, interest-related cash flows are treated as Financing Activities.

(i) Forfeiture of 2,000 shares

Face Value = ₹20
Issue Price = ₹22 (including 10% premium)
Amount called up = ₹18 per share

Unpaid amount:
Allotment (including premium) = ₹6
First Call = ₹4
\[ Total unpaid per share = 6 + 4 = ₹10 \]
\[ Total unpaid amount = 2,000 \times 10 = ₹20,000 \]


Journal Entry



Share Capital A/c \hfill Dr. \quad ₹36,000

Securities Premium A/c \hfill Dr. \quad ₹4,000

\quad To Share Allotment A/c \hfill ₹12,000

\quad To Share First Call A/c \hfill ₹8,000

\quad To Share Forfeiture A/c \hfill ₹20,000


(ii) Re-issue of 1,200 shares at ₹16 each as fully paid

Discount on re-issue per share: \[ 20 - 16 = ₹4 \]
\[ Total discount = 1,200 \times 4 = ₹4,800 \]


Journal Entry



Bank A/c \hfill Dr. \quad ₹19,200

Share Forfeiture A/c \hfill Dr. \quad ₹4,800

\quad To Share Capital A/c \hfill ₹24,000


(iii) Transfer of balance in Share Forfeiture Account

Forfeiture on re-issued shares: \[ 1,200 \times \left( \frac{20,000}{2,000} \right) = ₹12,000 \]

Balance to be transferred to Capital Reserve: \[ 12,000 - 4,800 = ₹7,200 \]


Journal Entry



Share Forfeiture A/c \hfill Dr. \quad ₹7,200

\quad To Capital Reserve A/c \hfill ₹7,200 Quick Tip: Discount on re-issue of forfeited shares cannot exceed the amount forfeited on those shares.

Issue Price of Debenture = ₹100 + ₹50 = ₹150

Total applications received = 50,000 debentures
Debentures to be issued = 30,000 debentures
\[ Application Money Received = 50,000 \times 150 = ₹75,00,000 \]


(i) Receipt of Application Money


Bank A/c \hfill Dr. \quad ₹75,00,000

\quad To Debenture Application A/c \hfill ₹75,00,000


(ii) Transfer of Application Money for Debentures Allotted
\[ 30,000 \times 150 = ₹45,00,000 \]


Debenture Application A/c \hfill Dr. \quad ₹45,00,000

\quad To 10% Debentures A/c \hfill ₹30,00,000

\quad To Securities Premium A/c \hfill ₹15,00,000


(iii) Refund of Application Money (Rejected Applications)
\[ 10,000 \times 150 = ₹15,00,000 \]


Debenture Application A/c \hfill Dr. \quad ₹15,00,000

\quad To Bank A/c \hfill ₹15,00,000


(iv) Refund of Excess Application Money (Pro-rata)
\[ Excess Money = 75,00,000 - 45,00,000 - 15,00,000 = ₹15,00,000 \]


Debenture Application A/c \hfill Dr. \quad ₹15,00,000

\quad To Bank A/c \hfill ₹15,00,000 Quick Tip: When debentures are issued at premium, the premium is credited to Securities Premium Account.

Step 1: Let Current Liabilities = x
\[ Current Assets = 3.5x \]

Quick Assets = Current Assets − Inventory
\[ Quick Assets = 3.5x - 96,000 \]


Step 2: Apply Quick Ratio
\[ \frac{3.5x - 96,000}{x} = 2 \]
\[ 3.5x - 96,000 = 2x \]
\[ 1.5x = 96,000 \Rightarrow x = 64,000 \]


Step 3: Calculate Current Assets
\[ Current Assets = 3.5 \times 64,000 = ₹2,24,000 \] Quick Tip: Quick Assets = Current Assets − Inventory.

Step 1: Calculation of Purchases of Plant \& Machinery
\[ Closing Balance = Opening Balance + Purchases - WDV of Asset Sold - Depreciation \]
\[ 17,20,000 = 14,40,000 + Purchases - 2,20,000 - 1,70,000 \]
\[ Purchases = 17,20,000 - 14,40,000 + 2,20,000 + 1,70,000 \]
\[ Purchases = ₹6,70,000 \]


Step 2: Cash Flow from Investing Activities
\[ Cash Inflow from Sale of Plant = ₹2,50,000 \]
\[ Cash Outflow for Purchase of Plant = ₹6,70,000 \]
\[ Net Cash Flow from Investing Activities = 2,50,000 - 6,70,000 = (-₹4,20,000) \] Quick Tip: Purchase of fixed assets is a cash outflow, while sale of fixed assets is a cash inflow under Investing Activities.

Calls in Arrears represent the amount unpaid by shareholders on calls due, whereas Calls in Advance represent the amount received by the company before calls are made.
Interest may be charged on Calls in Arrears, whereas interest may be allowed on Calls in Advance as per the Articles of Association. Quick Tip: Unpaid calls = Calls in Arrears; Advance payment by shareholders = Calls in Advance.

Convertible Debentures: These debentures can be converted into equity shares of the company after a specified period, either fully or partly.
Non-convertible Debentures: These debentures cannot be converted into shares and are redeemed on maturity. Quick Tip: Conversion feature exists only in Convertible Debentures.

Financial statements are based on historical cost and do not reflect current market values.
They do not disclose qualitative aspects such as efficiency of management and employee morale. Quick Tip: Financial statements show quantitative data, not qualitative factors.

Step 1: Calculation of Other Expenses
\[ Other Expenses (2024) = 12% \times 30,00,000 = ₹3,60,000 \]
\[ Other Expenses (2023) = 10% \times 12,00,000 = ₹1,20,000 \]


Step 2: Preparation of Comparative Income Statement


Comparative Income Statement of Arun Ltd.



\begin{tabular{|l|r|r|r|r|
\hline
Particulars & 2024 (₹) & 2023 (₹) & Increase / Decrease (₹) & % Change

\hline
Revenue from Operations & 40,00,000 & 20,00,000 & 20,00,000 & 100%

Less: Cost of Material Consumed & 30,00,000 & 12,00,000 & 18,00,000 & 150%

Less: Other Expenses & 3,60,000 & 1,20,000 & 2,40,000 & 200%

\hline
Profit Before Tax & 6,40,000 & 6,80,000 & (40,000) & (5.88%)

Less: Tax @30% & 1,92,000 & 2,04,000 & (12,000) & (5.88%)

\hline
Profit After Tax & 4,48,000 & 4,76,000 & (28,000) & (5.88%)

\hline
\end{tabular Quick Tip: In a comparative income statement, both absolute change and percentage change help in analysing performance over time.

It does not show the net profit or loss of the business.
It ignores non-cash transactions such as depreciation and provision.
It does not reflect the true profitability of the business.
It does not provide complete information about the financial position of the firm. Quick Tip: Cash Flow Statement shows liquidity position, not profitability.

A shareholder is the owner of the company, whereas a debenture holder is a creditor of the company.
Dividend on shares is paid only out of profits, whereas interest on debentures is paid even if there is no profit.
Shares do not have a fixed rate of return, whereas debentures carry a fixed rate of interest.
Shares are not repayable during the lifetime of the company, whereas debentures are repayable after a fixed period. Quick Tip: Share = Ownership, Debenture = Loan to the company.

Step 1: Calculation of Pro-rata Allotment

Shares applied for = 3,00,000
Shares issued = 2,00,000

Ratio = 2 : 3

Pooja applied for 3,600 shares
Shares allotted to Pooja: \[ 3,600 \times \frac{2}{3} = 2,400 shares \]


Step 2: Amount Due from Pooja

Allotment due per share = ₹14
Call due per share = ₹6

Total unpaid per share = ₹20
\[ 2,400 \times 20 = ₹48,000 \]


(i) Forfeiture of Shares


Journal Entry



Share Capital A/c \hfill Dr. \quad ₹48,000

Securities Premium A/c \hfill Dr. \quad ₹24,000

\quad To Share Allotment A/c \hfill ₹33,600

\quad To Share First \& Final Call A/c \hfill ₹14,400

\quad To Share Forfeiture A/c \hfill ₹24,000


(ii) Re-issue of Two-third Forfeited Shares

Shares re-issued: \[ 2,400 \times \frac{2}{3} = 1,600 shares \]

Discount on re-issue per share: \[ 20 - 16 = ₹4 \]

Total discount: \[ 1,600 \times 4 = ₹6,400 \]


Journal Entry



Bank A/c \hfill Dr. \quad ₹25,600

Share Forfeiture A/c \hfill Dr. \quad ₹6,400

\quad To Share Capital A/c \hfill ₹32,000


(iii) Transfer of Balance in Share Forfeiture Account

Forfeiture on re-issued shares: \[ 1,600 \times \frac{24,000}{2,400} = ₹16,000 \]

Balance transferred to Capital Reserve: \[ 16,000 - 6,400 = ₹9,600 \]


Journal Entry



Share Forfeiture A/c \hfill Dr. \quad ₹9,600

\quad To Capital Reserve A/c \hfill ₹9,600 Quick Tip: Discount on re-issue of forfeited shares cannot exceed the amount originally forfeited on those shares.

Computers are accurate and fast, but they do not possess intelligence of their own.
They work only as per the instructions given to them. Quick Tip: Computers have accuracy, speed and storage — not intelligence.

In Tally, the shortcut key Alt + D is used to delete a voucher. Quick Tip: Alt + D = Delete voucher in Tally.

PMT method is used to calculate equal periodic instalments for repayment of loans, including principal and interest. Quick Tip: PMT function helps in calculating EMI for loan repayment.

In a spreadsheet, a group of one or more selected cells is known as a Range. Quick Tip: A single cell or multiple adjacent cells together form a range.

A Scatter Chart is also called an XY Chart because it plots data points based on X and Y coordinates. Quick Tip: Scatter chart = XY chart.

Tally
QuickBooks
Busy Accounting Software Quick Tip: Accounting software helps in recording, classifying and summarising financial transactions.

Computerized accounting software provides password protection to restrict unauthorized access and ensure data security. Quick Tip: Password protection keeps accounting data safe from unauthorized users.

A spreadsheet is a computer application that consists of rows and columns.
It is used for calculations, data analysis and graphical representation of data. Quick Tip: Spreadsheets are widely used for calculations, charts and data analysis.

It allows automatic calculation using formulas and functions.
It helps in graphical representation of data using charts. Quick Tip: Electronic spreadsheets reduce manual work by using formulas and functions.

The ROUND function is used to round a number to a specified number of digits.
When the second argument is 2, the number is rounded to two decimal places.
When the second argument is 0, the number is rounded to the nearest integer. Quick Tip: ROUND(number, digits) controls how many digits you want after rounding.

In MS Excel, depreciation under the Straight Line Method is calculated using the SLN function, which takes three arguments: Cost, Salvage value, and Useful life (in years). Quick Tip: SLN stands for Straight Line Method and returns equal depreciation each year.

Using SLN formula: \[ Depreciation = \frac{Cost - Salvage}{Useful life} \]
\[ = \frac{5,000 - 10,000}{5} = \frac{-5,000}{5} = ₹(-1,000) \]


Excel Formula: \[ \texttt{=SLN(5000,10000,5)} \] Quick Tip: If Salvage value is greater than Cost, SLN returns a negative depreciation value.

Formulas for Column E (Total Marks of each student):

Cell E2: \texttt{=SUM(B2:D2)
Cell E3: \texttt{=SUM(B3:D3)
Cell E4: \texttt{=SUM(B4:D4)
Cell E5: \texttt{=SUM(B5:D5)



Formulas for Row 6 (Total Marks of each exam):

Cell B6: \texttt{=SUM(B2:B5)
Cell C6: \texttt{=SUM(C2:C5)
Cell D6: \texttt{=SUM(D2:D5) Quick Tip: Use SUM() to quickly add values across rows or columns in Excel.

\begin{tabular{|l|l|l|
\hline
Code & Name of Account & Type of Code

\hline
SLR & Salary Account & Mnemonic Code

BOD & Bank Overdraft & Mnemonic Code

\hline
\end{tabular



(b) Code Name of Account Groups


% Correct Answer
Correct Answer:
The required code names are given below.


% Solution
Solution:


\begin{tabular{|l|l|l|
\hline
Code & Account Group & Type of Code

\hline
100--199 & Rooms in First Floor & Block Code

200--299 & Rooms in Second Floor & Block Code

\hline
\end{tabular Quick Tip: Mnemonic codes use letters to indicate meaning, while block codes use a range of numbers for classification.

The steps to delete a company in Tally are as follows:

Open Tally software.
Select Company Info from the Gateway of Tally.
Choose the option Select Company.
Select the company which you want to delete.
Press Alt + D.
Confirm the deletion by pressing Yes. Quick Tip: Once a company is deleted in Tally, it cannot be recovered.

Data Audit refers to the systematic examination of data entered in computerized accounting systems.
It helps in checking the accuracy, completeness and reliability of data and ensures that records are maintained as per rules and standards. Quick Tip: Data Audit helps in detecting errors and maintaining data integrity.

The SUM function is used to calculate the total sales of all six months by adding the values in cells B2 to B7. Quick Tip: Use SUM() to add a range of values in Excel.

The AVERAGE function calculates the mean of the sales values for the six months. Quick Tip: AVERAGE() gives the mean value of selected cells.

The MIN function is used to find the lowest sales value among the six months. Quick Tip: MIN() returns the smallest value from a given range.

The MAX function is used to find the highest sales value among the six months. Quick Tip: MAX() returns the largest value from a given range.

It provides fast and accurate processing of accounting data.
It reduces clerical errors and duplication of work.
It enables easy storage and retrieval of large volumes of data.
It helps in quick preparation of financial statements and reports. Quick Tip: Computerized accounting saves time, labour and improves accuracy.

Cash Account



\begin{tabular{|l|p{4cm|r|l|p{4cm|r|
\hline
Date & Particulars & Amount (₹) &
Date & Particulars & Amount (₹)

\hline
Nov. 1 & To Capital & 2,00,000 & Nov. 5 & By Repair of Machinery & 20,000

& & & Nov. 9 & By Refreshment Expenses & 20,000

& & & Nov. 12 & By Stationery & 2,000

Nov. 20 & To Stationery Sales & 3,000 & & &

\hline
& & & & By Balance c/d & 1,61,000

\hline
& Total & 2,03,000 & & Total & 2,03,000

\hline
\end{tabular Quick Tip: Receipts are recorded on the debit side and payments on the credit side of Cash Account.

Charts present data in an easy and understandable form.
They help in quick comparison of data.
Charts make reports more attractive and effective.
They help management in decision-making. Quick Tip: Charts convert complex data into visual form for better understanding.