Punjab Board Class 12 Computer Science Question Paper 2025 with Solution PDF

Step 1: ਤਰਕ (Logic) ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਟੇਟਮੈਂਟ, ਜੋ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸਚ ਮੂਲ (Truth Value) ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸਮਤੁਲ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਕਹਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 3: ਇਸ ਲਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਸਮਤੁਲ ਹੋਵੇਗਾ। Quick Tip: ਤਰਕ ਵਿੱਚ: - ਦੋ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਜੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਚ ਮੁੱਲ ਰੱਖਣ, - ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ \textbf{ਸਮਤੁਲ (Equivalent) ਸਟੇਟਮੈਂਟ} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਤਰਕ (Logic) ਵਿੱਚ ਨਕਾਰ (Negation) ਦਾ ਅਰਥ ਸਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਕਾਤਮਕ ਸੰਯੋਜਕ ਜਾਂ ਨਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਚ ਮੁੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਇਹ ਕੰਮ ਸਚ ਸਾਰਣੀ (Truth Table) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 4: ਇਸ ਲਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਸਚ ਸਾਰਣੀ ਹੈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸੰਯੋਜਕ ਅਤੇ ਨਕਾਰ - \textbf{ਸਚ ਸਾਰਣੀ} ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਕਲੇਮ (Claim) ਕਿਸੇ ਕਥਨ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਕਿਸੇ ਕਲੇਮ ਨੂੰ ਸਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ ਕਵਾਂਟੀਫਾਇਰ।

Step 3: ਕਵਾਂਟੀਫਾਇਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਨ ਸਭ ਲਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਲਈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - “ਸਭ ਲਈ” (\(\forall\)) ਅਤੇ “ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਲਈ” (\(\exists\)) - ਦੋਵੇਂ \textbf{ਕਵਾਂਟੀਫਾਇਰ} ਹਨ।

Step 1: ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਥਨ ਦੇ ਉਲਟ ਅਰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਮ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਨਕਾਰ ਸੰਕੇਤਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਨਕਾਰ ਸੰਕੇਤਕ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ \(\lnot\) ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: ਤਰਕ ਵਿੱਚ: - ਨਕਾਰ (Negation) ਕਥਨ ਦਾ ਸਚ ਮੁੱਲ ਉਲਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਵਿਦਿਆ (Digital Logic) ਸਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਹੈ।

Step 3: ਇਸ ਲਈ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਹਰ ਸਰਕਟ - ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਲੌਜਿਕ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਤਰਕ (Logic) ਵਿੱਚ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਕੇਤਕ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਇਹ ਸੰਕੇਤਕ, ਜਿਵੇਂ AND, OR, NOT ਆਦਿ, ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਕਨੇਕਟਰ ਕਹਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 3: ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਨੇਕਟਰ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - AND, OR, NOT ਆਦਿ - ਸਾਰੇ \textbf{ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਕਨੇਕਟਰ} ਹਨ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

Step 1: ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ (Abbreviations) ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 2: ਹਰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - IT ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ - ਸੰਖੇਪ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾਮ ਅਕਸਰ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Step 1: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਯੂਜ਼ਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਣ: Facebook, Instagram, Twitter ਆਦਿ।

Step 2: ਈ-ਕਾਮਰਸ ਸਿਸਟਮ ਉਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ: Amazon, Flipkart ਆਦਿ।

Step 3: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਚਾਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਪਾਰ ਹੈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ = ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ - ਈ-ਕਾਮਰਸ = ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ

Step 1: ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਕਲਾਉਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਲਾਉਡ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਕਲਾਉਡ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Step 2: ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਲਾਉਡ ‘ਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਡਾਟਾ ਪਬਲਿਕ ਕਲਾਉਡ ‘ਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਇਹ ਮਾਡਲ ਲਚਕੀਲਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਲਾਗਤ-ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - Hybrid Cloud = Public Cloud + Private Cloud - ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਚਕ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਸਮਾਰਟ ਗੈਜੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਉਪਕਰਨ ਯੂਜ਼ਰ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਚਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Step 3: ਸਮਾਰਟਫੋਨ, ਸਮਾਰਟਵਾਚ, ਸਮਾਰਟ ਟੀਵੀ ਆਦਿ ਸਮਾਰਟ ਗੈਜੇਟਸ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - ਸਮਾਰਟ ਗੈਜੇਟਸ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ - ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Step 1: ਕਸਟਮ ਫਿਲਟਰ ਡਾਟਾ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾਂਟਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਫਿਲਟਰ ਯੂਜ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ ਫਿਲਟਰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - Custom Filter = ਯੂਜ਼ਰ-ਨਿਰਧਾਰਤ ਫਿਲਟਰ - ਇਹ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਛਾਂਟਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ, ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਜਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖਣਾ।

Step 2: ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ ਲਈ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ Chrome, Firefox ਆਦਿ।

Step 3: ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:

ਸਧਾਰਣ ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ
ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - Internet ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ - ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਰਾਊਜ਼ਿੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Step 1: ਰਾਊਟਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਡਾਟਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਸਤਾ (Path) ਚੁਣਦਾ ਹੈ।

Step 3: ਰਾਊਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹਨ:

ਡਾਟਾ ਪੈਕਟਸ ਨੂੰ ਫਾਰਵਰਡ ਕਰਨਾ
ਨੈੱਟਵਰਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - Router = Network Traffic Controller - ਇਹ ਡਾਟਾ ਦਾ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।

Step 1: GPS ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Global Positioning System ਹੈ।

Step 2: ਇਹ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

Step 3: GPS ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਮੈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - GPS ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਥਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

Step 1: ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਲਾਭ

ਕੰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਗਲਤੀਆਂ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
24×7 ਬਿਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।


Step 2: ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ

ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ।
ਮਹਿੰਗੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਲਾਗਤ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਮੀ।
ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ।


Step 3: ਇਸ ਲਈ ਏ.ਆਈ. ਦਾ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਉਪਯੋਗ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - AI = ਤੇਜ਼ੀ + ਸਹੀਤਾ - ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

Step 1: ਈ-ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਲਾਭ

24×7 ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ।
ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਚਤ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪਾਦ ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ ਉਪਲਬਧ।
ਘਰ ਬੈਠੇ ਆਰਡਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ।


Step 2: ਈ-ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ

ਆਨਲਾਈਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ।
ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਡਿਲਿਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ।


Step 3: ਇਸ ਲਈ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - E-Commerce = ਆਸਾਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ - ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦ ਕਰੋ।

Step 1: ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ 12 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ UIDAI ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Step 2: ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬਾਇਓਮੈਟਰਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਆਖਾਂ ਦੀ ਸਕੈਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Step 3: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:

ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ
ਬਾਇਓਮੈਟਰਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - Aadhaar = Unique Identity - ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ।

Step 1: ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਦੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Step 2: ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪਾਇ:

ਫਾਇਰਵਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਸਵਰਡ ਅਤੇ ਇੰਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - Firewall + Encryption - Network ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Step 1: AI ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ, ਫੈਸਲੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Step 2: AI ਦੇ ਲਾਭ:

ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕੰਮ
ਮਨੁੱਖੀ ਗਲਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ
ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ Quick Tip: ਯਾਦ ਰੱਖੋ: - AI = Automation + Accuracy - ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਕਨਾਲੋਜੀ।

Step 1: प्रोग्रामिंग में switch statement का उपयोग कई विकल्पों में से एक को चुनने के लिए किया जाता है।

Step 2: switch के प्रत्येक case के अंत में break statement लगाया जाता है ताकि प्रोग्राम अगला case execute न करे।

Step 3: इसलिए ब्रेक स्टेटमेंट का प्रयोग स्विच स्टेटमेंट में केस को समाप्त करने के लिए किया जाता है। Quick Tip: याद रखें: - break का प्रयोग - switch statement में case को रोकने के लिए किया जाता है।

Step 1: भारत सरकार द्वारा प्रत्येक नागरिक को एक विशिष्ट पहचान प्रदान करने के लिए आधार जारी किया जाता है।

Step 2: आधार में 12 अंकों की विशिष्ट संख्या होती है जो हर व्यक्ति के लिए अलग होती है।

Step 3: इसलिए भारतीय नागरिकों को अलग पहचान आधार देता है। Quick Tip: याद रखें: - आधार = Unique Identity - यह पूरे भारत में मान्य पहचान है।

Step 1: ग्राफ़िक्स या इमेज एडिटिंग सॉफ़्टवेयर में लेयर्स का उपयोग अलग-अलग ऑब्जेक्ट्स को संभालने के लिए किया जाता है।

Step 2: किसी भी लेयर को एक स्थान से दूसरे स्थान पर ले जाने के लिए Move Tool का प्रयोग किया जाता है।

Step 3: इसलिए लेयर्स को मूव करने के लिए सही उत्तर मूव टूल है। Quick Tip: याद रखें: - Move Tool का उपयोग - लेयर या ऑब्जेक्ट को खिसकाने के लिए किया जाता है।

Step 1: इमेज एडिटिंग सॉफ़्टवेयर (जैसे Photoshop) में क्रॉप करने के लिए Crop Tool का उपयोग किया जाता है।

Step 2: Crop Tool को कीबोर्ड से सक्रिय करने के लिए C शॉर्टकट की प्रयोग की जाती है।

Step 3: इसलिए सही उत्तर C है। Quick Tip: याद रखें: - Crop Tool का शॉर्टकट - हमेशा \textbf{C} होता है।

Step 1: MS Excel में डेटा को छांटने और फ़िल्टर करने के लिए Filter विकल्प दिया गया होता है।

Step 2: यह विकल्प Excel की Data Tab में उपलब्ध होता है।

Step 3: इसलिए सही उत्तर डेटा है। Quick Tip: याद रखें: - Excel में Sort और Filter - \textbf{Data Tab} में होते हैं।

Step 1: प्रोग्रामिंग में जब एक से अधिक शर्तों के आधार पर निर्णय लेना हो, तब मल्टीवे कंडीशनल स्टेटमेंट का उपयोग किया जाता है।

Step 2: Switch statement एक ही वैरिएबल के कई केस चेक करता है।

Step 3: इसलिए स्विच एक मल्टीवे कंडीशनल कंट्रोल स्टेटमेंट है। Quick Tip: याद रखें: - If–else = Two way - Switch = \textbf{Multi way decision}

Step 1: संक्षिप्त रूप (Abbreviations) का उपयोग लंबे तकनीकी नामों को सरल बनाने के लिए किया जाता है।

Step 2: कंप्यूटर और आईटी विषय में इन संक्षेपों के पूरे रूप जानना आवश्यक होता है।

Step 3: उपरोक्त सभी संक्षेपों के सही पूरे रूप ऊपर दिए गए हैं। Quick Tip: याद रखें: - परीक्षा में - संक्षेपों के पूरे रूप अक्सर पूछे जाते हैं।

Step 1: कूपन सिस्टम का उपयोग ग्राहकों को छूट, ऑफर या प्रमोशन देने के लिए किया जाता है। यह नियम-आधारित सरल प्रणाली होती है।

Step 2: एक्सपर्ट सिस्टम एक AI आधारित प्रणाली है जो मानव विशेषज्ञ के ज्ञान, नियमों और तर्क का उपयोग करके निर्णय लेती है।

Step 3: मुख्य अंतर निम्न प्रकार है:

कूपन सिस्टम: प्रमोशन, डिस्काउंट, मार्केटिंग के लिए
एक्सपर्ट सिस्टम: समस्या समाधान, निदान, सलाह देने के लिए Quick Tip: याद रखें: - Coupon System = Discount \& Offers - Expert System = Knowledge + Rules + Decision Making

Step 1: डेबिट कार्ड बैंक खाते से जुड़ा होता है और इसमें उपलब्ध राशि के अनुसार ही लेन-देन किया जा सकता है।

Step 2: इसका उपयोग एटीएम से नकद निकालने, दुकानों पर भुगतान करने और ऑनलाइन खरीदारी के लिए किया जाता है।

Step 3: डेबिट कार्ड में खर्च की गई राशि सीधे बैंक खाते से कट जाती है। Quick Tip: याद रखें: - Debit Card = Direct Bank Account Access - इसमें उधार (Credit) की सुविधा नहीं होती।

Step 1: स्मार्ट गैजेट्स में सेंसर, प्रोसेसर और कनेक्टिविटी तकनीक होती है।

Step 2: ये उपकरण कार्य को आसान, तेज़ और अधिक सुरक्षित बनाते हैं।

Step 3: स्मार्टफोन, स्मार्टवॉच, स्मार्ट टीवी, स्मार्ट स्पीकर आदि स्मार्ट गैजेट्स के उदाहरण हैं। Quick Tip: याद रखें: - Smart Gadgets = Internet + Technology - ये जीवन को आसान बनाते हैं।

Step 1: कस्टम फ़िल्टर का उपयोग स्प्रेडशीट या डेटा टेबल में विशेष मानों को खोजने के लिए किया जाता है।

Step 2: इसमें उपयोगकर्ता अपनी आवश्यकता के अनुसार शर्तें (जैसे बराबर, बड़ा, छोटा आदि) निर्धारित कर सकता है।

Step 3: MS Excel जैसे सॉफ्टवेयर में कस्टम फ़िल्टर डेटा विश्लेषण को आसान बनाता है। Quick Tip: याद रखें: - Custom Filter = User Defined Conditions - यह डेटा विश्लेषण में सहायक होता है।

Step 1: जब प्रोग्राम किसी शर्त (Condition) के अनुसार अलग-अलग कोड ब्लॉक चलाता है, तो उसे ब्रांचिंग कहते हैं।

Step 2: ब्रांचिंग से निर्णय लेने की क्षमता आती है और प्रोग्राम लचीला बनता है।

Step 3: ब्रांचिंग के कंट्रोल स्टेटमेंट:

if
if--else
else--if ladder
switch Quick Tip: याद रखें: - Branching = Decision Making - if और switch सबसे अधिक उपयोग किए जाते हैं।

Step 1: राउटर विभिन्न नेटवर्कों को आपस में जोड़ता है और डेटा पैकेट्स को सही दिशा में भेजता है।

Step 2: यह डेटा के लिए सबसे अच्छा रास्ता (Path) चुनता है।

Step 3: राउटर के फंक्शन:

डेटा पैकेट्स को फॉरवर्ड करना
नेटवर्क ट्रैफिक को नियंत्रित करना
इंटरनेट कनेक्शन प्रदान करना Quick Tip: याद रखें: - Router = Data Traffic Controller - यह नेटवर्क के बीच पुल का काम करता है।

Step 1: GPS का पूरा नाम Global Positioning System है।

Step 2: यह पृथ्वी की कक्षा में स्थित सैटेलाइट्स की मदद से काम करता है।

Step 3: GPS का उपयोग नेविगेशन, मैपिंग और ट्रैकिंग में किया जाता है। Quick Tip: याद रखें: - GPS = Satellite Based System - यह सटीक स्थान बताने में सहायक है।

Step 1: ए.आई. के लाभ

कार्यों में तेज़ी और सटीकता।
मानव त्रुटियों में कमी।
24×7 बिना थकान के कार्य करने की क्षमता।
बड़े डेटा का विश्लेषण और निर्णय लेने में सहायता।


Step 2: ए.आई. की हानियाँ

रोजगार पर नकारात्मक प्रभाव।
उच्च लागत और तकनीकी निर्भरता।
मानवीय भावनाओं की कमी।
गलत उपयोग से सुरक्षा जोखिम। Quick Tip: याद रखें: - AI = Speed + Accuracy - मानव निगरानी आवश्यक है।

Step 1: ई-कॉमर्स के लाभ

24×7 खरीदारी की सुविधा।
समय और धन की बचत।
घर बैठे उत्पाद उपलब्ध।
उत्पादों की व्यापक रेंज।


Step 2: ई-कॉमर्स की हानियाँ

ऑनलाइन धोखाधड़ी का खतरा।
उत्पाद को प्रत्यक्ष देखने की सुविधा नहीं।
डिलीवरी में देरी।
इंटरनेट पर निर्भरता। Quick Tip: याद रखें: - Secure Websites से ही खरीदारी करें।

Step 1: आधार कार्ड 12 अंकों की विशिष्ट पहचान संख्या है।

Step 2: यह UIDAI द्वारा जारी किया जाता है।

Step 3: विशेषताएँ:

बायोमेट्रिक पहचान (उंगलियों के निशान, आँखों की स्कैनिंग)
पूरे भारत में मान्य
सरकारी योजनाओं से जुड़ा Quick Tip: याद रखें: - Aadhaar = Unique Identity Number

Step 1: नेटवर्क यंत्र कंप्यूटरों और नेटवर्क को जोड़ने में मदद करते हैं।

Step 2: तीन नेटवर्क यंत्र:

राउटर: नेटवर्कों के बीच डेटा भेजता है।
स्विच: एक नेटवर्क के भीतर डिवाइस जोड़ता है।
मोडेम: इंटरनेट कनेक्शन प्रदान करता है। Quick Tip: याद रखें: - Router + Switch + Modem - नेटवर्क का आधार हैं।

Step 1: एंड्रॉइड गूगल द्वारा विकसित मोबाइल ऑपरेटिंग सिस्टम है।

Step 2: यह स्मार्टफोन, टैबलेट और अन्य स्मार्ट डिवाइस में उपयोग होता है।

Step 3: लाभ:

उपयोग में सरल
ओपन-सोर्स प्लेटफॉर्म
ऐप्स की विशाल रेंज
कस्टमाइज़ेशन की सुविधा Quick Tip: याद रखें: - Android = Open Source + Flexible

Step 1: In programming, the switch statement is used to execute one case among many based on a given value.

Step 2: Each case in a switch statement ends with a break statement.

Step 3: The break statement stops execution and prevents the control from moving to the next case. Quick Tip: Remember: - \textbf{break} is mainly used - to terminate a case in a \textbf{switch statement}.

Step 1: The Government of India provides a unique identification number to every citizen known as Aadhaar.

Step 2: Aadhaar consists of a 12-digit unique number issued by UIDAI.

Step 3: It serves as a valid proof of identity and address across India. Quick Tip: Remember: - Aadhaar = Unique Identity - Valid all over India.

Step 1: In image editing software, layers are used to manage different elements separately.

Step 2: The Move Tool is specifically designed to reposition layers or objects on the canvas.

Step 3: Therefore, to move the layers, the Move tool is used. Quick Tip: Remember: - Move Tool helps - to reposition layers or objects easily.

Step 1: Image editing software provides a Crop Tool to trim unwanted areas of an image.

Step 2: The Crop Tool can be quickly activated using a keyboard shortcut.

Step 3: The shortcut key for the Crop Tool is C. Quick Tip: Remember: - Crop Tool shortcut - is always \textbf{C}.

Step 1: MS Excel provides filtering options to sort and analyze data efficiently.

Step 2: The Filter option is grouped with data management tools.

Step 3: Therefore, the Filter option is available in the Data tab of Excel. Quick Tip: Remember: - Sort and Filter tools - are found in the \textbf{Data} tab.

Step 1: Conditional control statements are used to make decisions in a program.

Step 2: When multiple conditions are checked using a single variable, a multiway decision is required.

Step 3: The switch statement allows checking multiple cases and is therefore a multiway conditional control statement. Quick Tip: Remember: - if--else = two-way decision - \textbf{switch} = multiway decision

Step 1: Abbreviations are used to shorten long technical terms in computers and information technology.

Step 2: Knowing the full forms helps in understanding concepts clearly.

Step 3: The correct full forms of all given abbreviations are listed above. Quick Tip: Remember: - Full forms are frequently - asked in examinations.

Step 1: Human System
A human system works on natural intelligence, emotions, creativity, and personal experience. Decision-making may vary from person to person.

Step 2: Expert System
An expert system is a computer-based system that imitates the decision-making ability of a human expert using stored knowledge and rules.

Step 3: Differences:

Human system involves emotions and intuition; expert system does not.
Human system can learn naturally; expert system works only with programmed knowledge.
Expert system provides consistent results; human decisions may vary. Quick Tip: Remember: - Human System = Natural Intelligence - Expert System = Artificial Intelligence + Rules

Step 1: A debit card is linked to the customer’s bank account.

Step 2: The amount spent using a debit card is immediately deducted from the account balance.

Step 3: It can be used for ATM withdrawals, online transactions, and in-store payments. Quick Tip: Remember: - Debit Card = Direct access to bank account - No credit facility is provided.

Step 1: Smart Governance involves the use of digital technologies in government processes.

Step 2: It improves transparency, efficiency, and citizen participation.

Step 3: Online services, e-governance portals, and digital payments are examples of smart governance. Quick Tip: Remember: - Smart Governance = Technology + Transparency - Improves public services.

Step 1: Custom filter is used in applications like MS Excel to analyze data efficiently.

Step 2: Users can apply conditions such as equals, greater than, or less than.

Step 3: It helps in extracting specific information from large datasets. Quick Tip: Remember: - Custom Filter = User-defined conditions - Helps in data analysis.

Step 1: Branching allows decision-making in programs using conditions.

Step 2: It helps control the flow of execution.

Step 3: Control statements used in branching are:

if
if--else
else--if ladder
switch Quick Tip: Remember: - Branching = Decision making - if and switch are commonly used.

Step 1: A router connects multiple networks and directs data traffic efficiently.

Step 2: It selects the best path for data transmission.

Step 3: Functions of a Router:

Forwarding data packets
Connecting different networks
Managing network traffic Quick Tip: Remember: - Router = Network traffic controller - Essential for internet connectivity.

Step 1: GPS stands for Global Positioning System.

Step 2: It works with the help of satellites orbiting the Earth.

Step 3: GPS provides accurate information about location, direction, and time anywhere on the Earth. Quick Tip: Remember: - GPS = Satellite-based system - Used for navigation and tracking.

Step 1: Pros of Artificial Intelligence

High speed and accuracy in work
Reduces human errors
Can work 24×7 without fatigue
Helps in data analysis and decision making


Step 2: Cons of Artificial Intelligence

High development and maintenance cost
Lack of human emotions and creativity
May cause unemployment
Dependence on machines Quick Tip: Remember: - AI increases efficiency - but human supervision is essential.

Step 1: Advantages of E-Commerce

24×7 shopping facility
Saves time and money
Wide range of products
Easy price comparison


Step 2: Disadvantages of E-Commerce

Risk of online fraud
No physical inspection of products
Delivery delays
Dependence on internet Quick Tip: Remember: - Always shop from - secure and trusted websites.

Step 1: Aadhar Card contains a 12-digit unique identification number issued by UIDAI.

Step 2: It is linked with biometric and demographic data of the citizen.

Step 3: Characteristics of Aadhar Card

Unique identification number
Biometric authentication
Valid all over India
Useful for government services Quick Tip: Remember: - Aadhaar = Unique Identity - issued by UIDAI.

Step 1: Network devices help in transmitting data between computers and networks.

Step 2: Three network devices are:

Router: Connects different networks and forwards data packets
Switch: Connects devices within the same network
Modem: Converts digital signals to analog and vice versa Quick Tip: Remember: - Router, Switch, Modem - are basic network devices.

Step 1: Android is used in smartphones, tablets, and other smart devices.

Step 2: It supports a wide range of applications from the Google Play Store.

Step 3: Advantages of Android Technology

Open-source platform
Easy customization
Large app ecosystem
User-friendly interface Quick Tip: Remember: - Android = Open source + Flexible - widely used mobile OS.